Monitor.co.me

SRBIJA U DANIMA GODIŠNJICA SMRTI MILOŠEVIĆA I ĐINĐIĆA: Politika nasilja, autoritarizma i populizma

E-mail Ispis PDF
djindjicDva datuma u kalendaru, jedan za drugim, dijele smrti dviju ličnosti koje i iz groba utiču na savremene političke (ne) prilike u Srbiji. Slobodan Milošević, nekadašnji predsjednik Srbije i Savezne Republike Jugoslavije preminuo je u zatvoru Haškog tibunala 11. marta (2006. godine), a 12. marta (2003) pred vratima Vlade Srbije je pogubljen njen premijer Zoran Đinđić.

Datumi kraja fizičkog života reformatora i filozofa Đinđića i bankara, partijskog birokrate i autokrate Miloševića su među rijetkim stvarima koje ih povezuju. Djelovali su u istom dobu, ali sa potpuno suprotnih polova političkog spektra. U različitim trenucima su jedan drugom bili vlast i opozicija. U sličnoj su poziciji oni koji su postali njihovi sljedbenici, po djelu ili idejama. Zato su godišnjice njihove smrti i prilika da bude razmotreno gdje je Srbija poslije godina raspada Jugoslavije, ratova na Zapadnom Balkanu, međunarodnih sankcija Beogradu što je karakterisalo haotične desetljeće Miloševićevog režima i tri godine nade i energije Đinđićevih reformskih nastojanja poslije 5. oktobra 2000. godine.

Srbija je danas opet u rukama predominantne ličnosti, predsjednika i prethodno premijera Aleksandra Vučića. Svojevremeno ministar informisanja vlade Srbije u posljednjoj fazi Miloševićeve vlade i generalni sekretar ultranacionalističke i ratnohuškaške Srpske radikalne stranke vođe Vojislava Šešelja, koji je dijelio zatvor sa Miloševićem, Vučić danas govori evropejski. Radi na prijemu Srbije u Evropsku uniju, a istovremeno nastoji da očuva veze sa Rusijom, pokušava da pregovara sa predstavnicima susjednih država nastalim iz bivše federacije i (kao) radi na izlasku zemlje iz dugogodišnjih ekonomskih teškoća. Sve djeluje haotično kao u vrijeme Miloševića, mada Vučić nastoji da se predstavi kao nasljednik Đinđićevog kratkog i krhkog državničkog perioda.

Vučićevi politički protivnici u njegovom upravljanju Srbijom sve češće prepoznaju Miloševićevu politiku nasilja, autoritarizma, populizma. Vučićev zagrljaj medija je potpun i gvozden, odnos prema opozicionim političkim partijama nemilosrdan, izborne mahinacije beskrupulozne, netrpeljivost prema kritikama njegovog lika i djela burna. Svakodnevna su mu olaka obećanja kombinovana sa neobaziranjem na fakta što može da zaslijepi samo neobaviještene, kojih u jednoj razvaljenoj i osiromašenoj državi kakva je Srbija, nažalost ima mnogo.

Neriješeno je pitanje Kosova i kontradiktorne su poruke zvaničnog Beograda u vezi Republike Srpske u Bosni i Hercegovini. Srpsko društvo je podijeljeno oko puta u Evropsku uniju pothranjivano Vučićevim nastojanjem da se u spoljnoj politici oslanja na Moskvu i još dalji Peking. Ovakva atmosfera doprinosi da se, naročito u danima godišnjice Miloševićeve smrti, čini kao da je političar zbačen na revoltu naroda i skončao u tamnici u tuđini, na putu rehabilitacije a da se Srbija vraća u njegovo sumorno doba. To podgrijavaju i nagovještaji iz njegove nekadašnje stranke Socijalističke partije Srbije (SPS) da će biti podnijet zahtjev vladi da Miloševiću bude podignut spomenik u Beogradu. Istovremeno, uzastopno se skrnave spomenička obilježja Zoranu Đinđiću.

Još više na Miloševićevu eru podsjeća prisustvo na političkoj sceni ličnosti koje su mu bile pri ruci još ranih 1990-ih. Uz već pomenute Vučića i Šešelja je čitava plejada osoba za koje bi se očekivalo da su odavno u penziji u kojoj ćute ne želeći da podsjećaju javnost Srbije na svoje rane radove. Tomislav Nikolić, još jedan Šešeljev vojvoda, je pet godina prije Vučića bio zbunjeni predsjednik Srbije, a sada predvodi moguće lukrativne kancelarije za saradnju sa Rusijom i Narodnom Republikom Kinom. Ženske perjanice nekadašnje SRS Maja Gojković i Jorgovanka Tabaković su predsjednica skupštine Srbije, odnosno guvernerka Narodne banke. Svojevremeni portparol Miloševićevog SPS i sadašnji predsjednik stranke Ivica Dačić je prvi potpredsjednik vlade i, ni kriv ni dužan, šef diplomatije, a Aleksandar Vulin, nekada jedan od najbližih saradnika Miloševićeve supruge Mirjane Marković, predsjednice tvrde Jugoslovenske levice, predvodi Ministarstvo odbrane, pošto mu je prije toga dopao resor rada i socijalnog staranja.

Slično je na nižim nivoima vlasti, državne administracije, medija. Ironične podsmijehe su proteklih mjeseci izazvala imenovanja. Nekadašnji funkcioner JUL-a Milovan Bojić imenovan je za direktora renomiranog Instituta za kardiovaskularne bolesti Dedinje, vođa poslanika SPS u srpskom parlamentu Milorad Vučelić za vršioca dužnosti glavnog i odgovornog urednika dnevnog lista Večernje novosti ili njegovog svojevremenog partijskog druga Gorana Trivana za ministra ekologije u Vladi Srbije. Bojić, sada u SRS i svojevrsni lični ljekar Šešeljev, ostaće upamćen kao ministar zdravlja u vrijeme Miloševićevog režima koji je 2000. godine po zdravstvenim ustanovama, pred televizijskim kamerama, postrojavao ljekare i medicinsko osoblje. Vučelić je u Miloševićevo vrijeme bio generalni direktor Radio-televizije Srbije u periodu u kom je taj medij ostao upamćen po huškanju građana na rat, te obmanjivanju javnosti.

,,Da je bilo lustracije, Aleksandar Vučić ne bi bio danas predsjednik i ne bi bio uopšte u politici, ne bi bio ni Tomislav Nikolić, niko od njih" komentarisao je lider Lige socijaldemokrata Vojvodine Nenad Čanak, opozicionar od prvih dana višestranačja u Srbiji.

Zato što poslije 5. oktobra nije izvšena lustracija, Vučić, Dačić, Nikolić, Šešelj i mnogi drugi se nikada nisu odrekli onoga što su radili 1990-ih. Amnestirani su SPS i SRS, pljačke vrijedne milijarde dolara su ostale neistražene i nekažnjene...

Početak Miloševićeve vlasti nije bio nametnut, on nije došao na stranom tenku. Ta vlast je, po nekim tumačenjima, nažalost, izraz razumijevanja politike na ovim prostorima. Istoričarka Latinka Perović kaže da se Srbija 1990-tih ne može objasniti Miloševićem, već se prije Milošević može objasniti Srbijom. On je dobio podršku širokih slojeva stanovništva upravo zbog toga kakav je bio - autističan autoritaran, prkosan i tvrdoglav. Tek kada su ljudi postali nezadovoljni bilansom te politike, kada su nastupili porazi, uskratili su podršku Miloševiću i okrenuli se novim kreatorima iste nacionalističke i autoritarne matrice.

Zoran Đinđić je 6. oktobra ostao u manjini u namjeri da bude izvršen radikalniji raskid sa Miloševićevim nasljeđem. Na još veće nerazumijevanje su tada naišli predlozi o zabrani SPS, SRS i JUL, kao zločinačkih organizacija. Ubrzo poslije atentata na premijera Đinđića Vojislav Koštunica - koji je shvatanjima u ostatku demokratskog korpusa bio faktor kontinuiteta sa Miloševićem i u personalnom smislu, jer je preuzeo mnoge njegove kadrove, ali i u ideološkom - vratio je SPS u politički život, a to znači i na vlast. Koštunica je počeo da diže posrnulu nacionalističku ideološku matricu dajući joj šansu za preživljavanje.

Opet, nasljednici Zorana Đinđića na čelu DS, prije svega Boris Tadić, snose veliku odgovornost za stvaranje i rast SNS. U takvoj situaciji dolazak Srpske napredne stranke na vlast 2012. nije veliki diskontinuitet, jer je sve vodilo ka tome.

Na talasu ekonomskog nezadovoljstva, pomiješanog sa rješavanjem nacionalnog pitanja, naprednjaci su došli na vlast 2012. godine kao nova generacija kvazi patriotsko-demokratskih snaga, koje se, bar na papiru, neće svađati sa svijetom kao njihovi radikalski očevi, ali će istovremeno voditi računa o nacionalnim interesima. Naprednjaci su vlast osvojili sa Nikolićem i Vučićem na čelu, i to sa čitavim političkim prtljagom koji su imali iza sebe. Njihova profesionalna biografija je, najblaže rečeno, kontroverzna, i njihov CV bi vjerovatno izazvao užas kod direktora kompanija u kojima bi tražili posao. Niti su bili nova lica, niti su nekompromitovani, ali su ipak osvojili vlast.

Savremeni problem Srbije je, takođe, što se Vučić, Dačić i Nikolić nikada nisu odrekli onoga što su radili u Miloševićevo vrijeme. To od njih niko nije ni tražio. Nastavili su da žive u iluziji da su 1990-ih radili ispravne stvari, da nemaju zbog čega da se kaju i da su bili poraženi samo zbog zapadnih zavjera. Niko u Srbiji nije pokrenuo postupak odgovornosti pomenutih, prije svega za rat i za ratne zločine 1990-ih.

Jedno od objašnjenja za nastavljanje Miloševićeve politike i poslije njegovog pada bi moglo da bude frustracija, koju građani Srbije osjećaju zbog poraza u ratu. Poluge te vlasti nisu uklonjene. Nastavak politike čvrste ruke, manje ili više prikrivenog nacionalizma i nekakvog osvetničkog bijesa rezultat je činjenice što je Srbija ratni gubitnik koji pokušava da se predstavi kao faktor stabilnosti i ekonomski lav na Balkanu.

Na čelu Srbije je autoritarni vođa koga - manje ili više otvoreno, iskreno ili ne - Evropa prihvata i podstiče da naglašava svoja formalna proevropska opredeljenja. To je nešto što takođe razlikuje ovaj režim od Miloševićevog. Ali, što se tiče unutrašnjeg političkog delovanja - bitne razlike nema. Unutrašnja politička opresija u Srbiji ne razlikuje se od one kakva je bila u Miloševićevo vrijeme. Jasno je da u Srbiji nema demokratije. Naprotiv, čak se formalni višepartijski sistem koji danas imamo u parlamentu, i ne pokušava predstaviti kao demokratija, to je otvorena diktatura većine nad manjinom.

Slom opozicije, pak prijeti da dovede do sloma čitavog društva. Ideja Zorana Đinđića je bila Srbija kao demokratsko društvo koje je blisko civilizacijskim vrijednostima Evrope. Sada su nosioci te evropske ideje postali naprednjaci. No to je umnogome surogat Đinđićeve ideje u liku naprednjaka. Zbog toga Đinđićeva zaostavština prijeti da u Srbiji ostane samo uspomena.


Milan BOŠKOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1435 / 20.april 2018. NOVI PREDSJEDNIK:Promjene su očite (Miloš Bakić...

  

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1434

Monitor broj 1434 / 13.april 2018. PREDSJEDNIČKI IZBORIZašto se Đukanović boji...

 

Monitor broj 1433

Monitor broj 1433 / 6.april 2018.   CRNOGORSKE ULICE SMRTI:Premijeru, dokle? (Milen...