Monitor.co.me

KUDA IDEMO: Dvostruka poruka 2017.

E-mail Ispis PDF
Referendum-u-KatalonijiKako se 2017. bliži kraju, šalje dvostruku poruku. Bila je godina nade i straha u sve složenijem i međuzavisnom svijetu. Nemirna, i nesigurna. Donijela je niz promjena koje su obilježile podijeljeno čovječanstvo. Neke zemlje su se povukle u nacionalizam, protekcionizam ili unilateralizam. Globalizacija se suočila sa suprotnim vjetrovima.

U međunarodnoj areni, Sjedinjene Američke Države su podigle „pokretni most" u ime zaštite nacionalnih interesa. Od kada je u januaru preuzeo dužnost predsjednika SAD Donald Tramp je odbacio ili zaprijetio da će napustiti nekoliko međunarodnih sporazuma sprovodeći politiku ,,Amerika na prvom mjestu". Donio je mnoštvo kontroverznih odluka, zabranu uzlaska u SAD za državljanje nekoliko muslimanskih zemalja, povlačenje SAD iz Trans-pacifičkog sporazuma o trgovini, ponovne pregovore o Zoni slobodne trgovine u Sjevernoj Americi (NAFTA), povukao iz Pariskog dogovora o klimatskim promjenama, napustio UNESKO i okončao učešće u globalnom Ugovoru o migraciji, zaprepastivši i bliske saveznike. Pred kraj godine prodrmao je čitav svijet kada je priznao Jerusalim za glavni grad Izraela.

U SAD, Trampova administracija je pod vatrom zbog neprekidnih rasnih i etničkih tenzija koje su počele da izbijaju tokom mandata Baraka Obame. U avgustu je komitet UN koji se bavi rasizmom izdao ,,upozoravajuću opomenu" povodom prilika u SAD i naveo i londonski Gardijan da komentariše kako će ,,američki imidž početi da puca".

Trampa od početka mandata prate i optužbe o uroti njegove predizdorne kampanje i Rusije. Postoje optužbe da je neko iz krugova bliskih Trampu navodno imao nedozvoljene kontakte sa ruskim zvaničnicima. Robert Muler, nekadašnji dugogodišnji direktor Federalnog istražnog biroa (FBI) vodi istragu tim povodom.

Niz izbora širom Evrope u 2017. dolio je ulje na vatru. Hrišćanske Demokrate kancelarke Angele Merkel izgubile su broj mandata na parlamentarnim izborima, na kojima je proboj napravila ekstremno desničarska Alternativa za Nemačku. Pregovori o sklapanju Vlade su još u toku, pa je Merkel izrazila želju za ponovljenim izborima.

London je krajem marta pokrenuo proces izlaska iz EU. Početkom decembra su Brisel i London postigli dogovor o uslovima izlaska Velike Bitanije, otvarajući time put pregovorima o budućim odnosima. Analitičari kažu da izlazak Velike Britanije iz EU predstavlja sistemski izazov za budućnost evropskog modela.

Španija je pretrpjela najveću političku krizu u nekoliko posljednjih decenija, jer je Katalonija glasala za nezavisnost na neustavnom referendumu. Katalonski lideri proglasili su nezavisnost, Madrid je suspendovao autonomiju tog regiona, a njegovi lideri su prebjegli u Belgiju. Na novim izborima, nedavno, pobijedile su partije koje se zlažu za samostalnost Katalonije.

Referendumi o secesiji ili sticanju veće autonomije održani su i u iračkom Kurdistanu i u italijanskim regionima Lombardiji i Venetu. Nakon što je autonomni kurdistanski region glasao o nezavisnosti iračke trupe ušle su u Kirkuk, koji je izvan regiona ali je učestvovao na glasanju i preuzele kontrolu nad gradom. Kurdistran na sjeveru Iraka je zapao u haos.

Vladar Turske Redžep Taip Erdogan, konsolidovao je predsjedničku dominaciju nakon referenduma na kom je dobio podršku. Rezultat referenduma propraćen je mnogobrojnim protestima u Turskoj zbog opružbi za lažiranje.

Ksi Đinping je učvrstio vlast na 19. Nacionalnom kongresu Komunističke partije Kine. Njegove „misli o socijalizmu" upisane su u partijski ustav. Posljednji kineski lider čijoj ideologiji je data takva čast za života je bio Mao Cetung. Kratka internet pjesma glasi: ,,Mao je upravio Kinu, Deng (Sijaoping, 1904-1997, arhitekta ekonomskih reformi od 1978.) je napravio bogatom, a Si učinio jakom".

Posle izbora u Japanu, premijer Šinzo Abe, može da usvoji zakon bez odobrenja Gornjeg doma. On će pokušati da izmijeni japanski pacifistički ustav čime će biti priznato postojanje japanske armije. To će uznemiriti Kinu i Južnu Koreju. Po ustavu koji su SAD nametnule Japanu poraženom u Drugom svjetskom ratu dozvoljeno je da ima samo Odbrambene snage.

Dugogodišnji predsednik Zimbabvea Robert Mugabe, star 93 godine, je 21. novembra podnio ostavku poslije 37-godišnje vladavine, pošto su mu otkazali poslušnost vojska i njegova stranka.

Odluka SAD da priznaju Jerusalim kao prijestonicu Izraela izazvala je bujicu osuda i protesta širom svijeta. Bliski istok je i u 2017. bio tačka ključanja. Usred nasilja tzv. Islamske države (ISIL) u Siriji i Jemenu, Saudijska Arabija i njeni saveznici su početkom juna prekinuli diplomatske veze sa Katarom. Optužili su Dohu da podržava „teroriste" i da se suviše približila Iranu, rivalu Saudijske Arabije.

Nastavljen tragični dvoipogodišnji rat u Jemenu, u kome Saudijska Arabija sa saveznicima bombarduje položaje pobunjenika Hutija, koje Rijad, takođe, optužuje za primanje pomoći od Irana i libanskog (ogranka, frakcije) Hezbolaha.

Najveća prijetnja miru je u vezi nuklearnog programa Sjeverne Koreje. Kim Džong Un je 29. novembra izjavio da je njegova zemlja stekla „status nuklearne sile" testiranjem rakete dugog dometa koja može da pogodi nuklearnom bojevom glavom svaku tačku na teritoriji SAD. SAD su nagovijestile vojnu akciju ukoliko Sjeverna Koreja nastavi da unapređuje nuklearni potencijal. Vašington je zaprijetio da će „u potpunosti uništiti" režim u istočnoazijskoj državi „ukoliko dođe do rata". Lideri su razmijenili uvrede, Kim je nazvao Trampa „senilnim", a ovaj sjevernokorejskog vođu „bolesnim štenetom".

Uprkos svemu 2017. je imala i pozitivne strane.

Teroristička grupa tzv. Islamska država (ISIL) konačno je iskorijenjena iz svojih uporišta u Iraku i Siriji. Iako je ISIl poražena snaga u objema državama, njeni pipci dosegli su Libiju, Egipat, Jemen, Avganistan i Jugoistočnu Aziju. To je ,,veoma prijeteće", poručuju stručnjaci. Širom svijeta tokom godine došlo je do mnogobrojnih smrtonosnih napada, od Velike Britanije do Egipta, za koje je optužena ili je odgovornost preuzela ISIL.

U 2017. su počeli i ozbiljni razgovori o pomirenju u Palestini poslije više od decenije sporenja dva glavna pokreta oko prevlasti nad autonomnim teritorijama. Hamas, koji vlada područjem Gaze i Fatah koji kontroliše Zapadnuz obalu, složili su se u oktobru da oforme konsenzualnu vladu koju je parlament imenovao.


Privreda i nemiri

Ima mišljenja da je svjetska privreda glavni uzročnik nemira u svijetu. No, postoje tračci nade za globalnu privredu, poslije dugotrajnog tavorenja u krizi. Međunarodni monetarni fond je povećao prognozu za globalni rast tokom 2017. i 2018, poslije rasprostranjenog oporavka u Evropi, Kini, Japanu i SAD. Uzlazni trend pruža priliku za preduzimanje neophodnih reformi, navedeno i je iz MMF.


Promjene na bolje Francuske i Južne Koreje

Zemlje koje su se značajno promijenile nabolje u proteklih 12 mjeseci su, prije svega Južna Koreja i Francuska. Južna Koreja je staloženo trpjela prijetnje sjevernog susjeda i istovremeno se nosila sa unutrašnjom krizom. Masovne demonstracije i optužbe za korupciju dovele su do opoziva predsjednice Park Gun-hje, koja se nalazi u pritvoru čekajući suđenje. Njen nasljednik Mun Đe-in, prebrodio je bojkot koji sprovodi Kina zato što je u Južnoj Koreji raspoređen američki odbrambeni raketni štit (Kina strahuje da radar iz antiraketnog sistema može da dopre i do njene teritorije, koliko i do sjevernokorejske). Mun je ljubazno odložio zahtjeve predsjednika Trampa za ponovnim pregovorima o trgovinskom sporazumu. Po nalogu suda, uhapšen je Li Đe-jung, prvi čovek Samsunga, najvećeg od dominantnih konglomerata u zemlji. Ukratko, Južna Koreja je ostvarila veliki napredak u čišćenju domaće političke scene uprkos tome što se nalazi pod stalnom prijetnjom od nuklearne apokalipse.

U Francuskoj je centralista Emanuel Makron pristalica EU, u maju na predsjedničim izborima ostvario ubedljivu pobedu nad kandidatkinjom krajnje desnice Marin Le Pen. Njegov novoosnovani Marš Republike izbacio je dvije najveće stranke – Socijaliste i Republikance –iz Jelisejske palate prvi put i potom „počistio" staru gradu osvojivši najveći broj mandata u Narodnoj skupštini.

Njegov izbor je obradovao kosmopolite. Makron se zalagao za Francusku koja je otvorena za ljude, robu i ideje spolja, i socijalnu promjenu kod kuće. Tokom šest mjeseci on i njegova partija usvojili su seriju osjetljivih reformi, uključujući zakon protiv korupcije i labavljenje strogih Francuskih zakona o radu.

Pre nego što se Makron pojavio, Francuska je izgledala nereformisano – nudeći glasačima izbor imeđu skleroze i ksenofobije.


Proizvedena rekordna količina ugljenika

Predsjednici država i drugi lideri istakli su posvećenost borbi protiv klimatskih promjena na Samitu jedna planeta održanom u francuskom glavnom gradu 12. decembra, na dvogodišnjicu potpisivanja Pariskog sporazuma. Njihov poziv na akciju došao je pošto je koncentracija emitovanja ugljen dioksida (CO2) dostigla najviši nivo u posljednjih 800.000 godina. Emisija CO2 porasla je za 60 odsto u periodu između 1990. i 2014. U posljednje tri godine, globalna emisija počela je da se smanjuje, ali je nedavno počela ponovo da raste.

Ova godina, koju je obilježila Trampova odluka o napuštanju Pariskog sporazuma o klimi iz 2015, je jedna od tri najtoplije ikada zabilježene. Registrovana je i serija prirodnih katastrofa, uključujući rekordan broj uragana, zemljotresa, bujičnih monsunskih kiša i istorijskih poplava, te razarajućih požara. Danas se dogodi oko četiti puta više prirodnih katastrofa (u kojima je poginulo više od 10 ljudi ili je povrijeđeno više od 100) nego što ih je bilo tokom 1960-ih.

Procijenjeno je da je za 83 miliona ljudi u 45 zemalja, bila je neophodna hitna pomoć u hrani tokom 2017, što je za preko 70 odsto više nego 2015. U Jemenu je najveća grupa ljudi kojima prijeti rizik od gladi – 17 miliona stanovnika te države na jugu Arabijskog poluostrva pouzdano nema dovoljno hrane, a preko tri miliona djece, trudnica i dojilja je akutno pothranjeno. Prema prognozama, potražnja za hranom nastaviće da raste po stopi od 20 odsto na globalnom nivou u narenih 15 godina.

Zabrinutost zbog emisije gasova ali i jeftinije baterije i mogućnost savladavanja većih rastojanja, poboljšali su perspektivu električnih vozila. Volvo je postao prvi veliki proizvođač koji je objavio da će prekinuti proizvodnju automobila sa motorom na unutrašnje sagorjevanje. Iz Velike Britanije i Francuske je saopšteno da će zabraniti prodaju automobila na benzin i dizel u narednim decenijama.


Milan BOŠKOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Monitor broj 1438 / 11.maj 2018. PUCNJI U OLIVERU LAKIĆDokle? (Milena Perović-Korać)...

  

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1437

Monitor broj 1437 / 4.maj 2018. PRVOMAJSKA ŠUTNJA: To je nama naša borba dala (Zor...

 

Monitor broj 1438

Monitor broj 1438 / 11.maj 2018. PUCNJI U OLIVERU LAKIĆDokle? (Milena Perović-Korać)...