Monitor.co.me

Njemci, kvislinzi i Njegoš

E-mail Ispis PDF
Talijansku su vojsku na teritoriji Crne Gore septembra 1943. godine zamijenile njemačke trupe koje su odmah počele zavoditi oštre mjere. Jedna od prvih akcija svakako je bila okupljanje antikomunističkih snaga iz redova četničkog i federalističkog pokreta, do tada lojalnim Talijanima. Pokrenut je Crnogorski vjesnik, glasilo u kome će se promovisati otvoreni nacizam i glavni razglas za domaće kvislinge.

U prvome broju Miomir Dubak u tekstu Na okup za spas poziva narod na beskompromisnu borbu protiv komunista. Matrica pisanja ratnih tekstova biće prenešena iz talijanskog Glasa Crnogorca u kome na puno mjesta nailazimo na korišćenje Njegoševa lika u promociji okupatorskih ideja. »Na okup«, grmio je Dubak: ,,Na okup narode Lovćenskog genija, protiv šumskih avanturista, koji su odgovorni, bez obzira da li nose petokraku ili grb, za veliku kosturnicu (...) Na okup vitezovi 'mrijet naviknutih'''. Autor poziva narod da pronosi kroz narod spasonosnu misao o radu, redu i miru, kako ga ne bi stigla Njegoševa kletva ,,A ko izda onoga te počne,/Svaka mu se stvar skamenila!/Bog veliki i njegova sila/U njivu mu sjeme skamenio...''.

U nekoliko narednih brojeva Dubak će pisati o Njegošu kao o najvećem sinu Crne Gore koji je razumio sve narodne potrebe, pa i ove današnje. Nacistički partneri – velikosrpski promoteri i crnogorski federalisti su se ipak sukobili oko isticanja Njegoševa identiteta. Zato je zastupnik druge struje, Milivoje Matović, pisao o Njegoševom nacionalizmu, stavljajući ga u kalup promotera crnogorskoga nacionalizma. Matović tvrdi da je malo onih ,,koji su iskreno i bez tendencija prikazali Njegoša u njegovim idejnim stremljenjima" i da su velikog pjesnika uglavnom prikazivali kao velikoga Srbina, dok su njegovo crnogorstvo prećutkivali i time ,,ovog velikog sina Crne Gore", neopravdano otuđili od svoga naroda i otadžbine. U svojim feljtonima pozivaće se na stihove iz Gorskoga vijenca u kojima Petar II pokazuje crnogorski identitet. Na osnovu toga, Matović je utvrdio da Njegoš u svome djelu time Crnoj Gori i Crnogorstvu plete najljepši nacionalni vijenac; dok je posveta Prahu Oca Srbije - Karađorđu, ustvari težnja da se izmirie Crnogorstvo i Srpstvo, te ih je takve ,,kao nerazdvojne" ostavio budućim generacijama.

Iako može djelovati nevjerovatno, Njegoš je poslužio i za promovisanje nacionalsocijalizma. Mnogi velikosrpski, rasni propovjednici koji su promovisali nacizam ili Ljotićevsko-Nedićevske teze o srpskome narodu, pokušavali su istoriju Srba interpretirati u duhu ideologije koja ih je finansirala. Jedan od takvih bio je političar M. Spalajković, bivši ministar u kraljevini Karađorđevića, koji je Crnu Goru vidio kao srpsku Spartu i sveti alem - kamen srpstva, navodeći da ona kao takva ima i ,,izuzetnu nacističku vrijednost za Srpstvo". (Dragutin Papović, Rani ratovi, 99).

Crna Gora je u njegovoj vizuri sačuvala onu moralnu čistinu i ,,rasne osobine srpskog roda, onakve kakve su bile još prije Nemanjića. Religija te Crne Gore je svetosavsko pravoslavlje, a arhetip takvog Crnogorca je, zaključuje Spalajković, Bajo Stanišić. Spalajković je tvrdio da je u kultu Kosova smisao postojanja Crne Gore, Crnogoraca i njihove vjekovne borbe, pa je u skladu sa tim tvrdio da bi 'bez Crne Gore duša Srpstva bila nepotpuna. Samo se iza nacionalnog genija Crne Gore mogao roditi ispolonski rapsod srpski – Njegoš'." (Papović, 99/100) Svoje nacističke teze ovaj srpski političar završio je konstatacijom da se nacionalni duh Srbije i Crne Gore sintetisao u kralju Aleksandru, pošto su u njemu pomiješani Karađorđe i Njegoš.

Nekoliko mjeseci pred kraj okupacije u Crnoj Gori, septembra 1944. godine, kvislinzi će pokrenuti novinu Lovćen. Predstavnik kvislinške vlasti (predśednik Narodne uprave), velikosrpski nacionalista Lj. Vuksanović pozivao je Crnogorce preko tog medija da ne pomažu komunistima. Apelovao je na njih, kako bi se spasio srpski rod, da se okrenu put Lovćena i Vračara i slušaju kako dva »velika i besmrtna prvosveštenika u zlatnim odorama«, Svetitelj Sava i Njegoš, služe bogu i blagosiljaju Srbe koji su ostali vjerni njihovu učenju a proklinju izdajnike i ,,odrode Srbinove misli i čine pomen poginulim za Vjeru i Otačastvo''. U prvome broju Lovćena na naslovnoj stranici nalazimo Njegošev portret i svečani tekst koji proslavlja devetnaest godina od izgradnje Njegoševe kapele na Lovćenu.

O odnosu okupatora prema Njegošu, zanimljiv je podatak koji donosi Mirko Banjević - Njegoševa Biljarda u kojoj je bila smještena Cetinjska bogoslovija, za vrijeme rata pretvorena je u konjušarnicu hitlerovske soldateske.


Boban BATRIĆEVIĆ

 

porto1


porto2

pozovi-sprijeci

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1416. petak 08. decembar 2017. godine TRI NAJGORA REZULTATA MARKOVIĆEVE VLADE:Bez...

  300x60

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1415

Broj 1415. petak 01. decembar 2017. godine IZBORILokalni udari (Miloš Bakić) DANAS, ...

 

Monitor broj 1414

Broj 1414. petak 24. novembar 2017. godine DOŽIVOTNA ROBIJA ZA RATKA MLADIĆA:Suočava...