Monitor.co.me

SAMOORGANIZOVANJE GRAĐANA U SRBIJI: Alternativa opoziciji, prijetnja vlasti

E-mail Ispis PDF
Patka-SkupstinaDa li je običnim ljudima u Srbiji ,,prekipjelo" u tolikoj mjeri da su spremni na samoorganizovanje ili razmišljaju da obrazuju novu opoziciju?

Prije nekoliko mjeseci predstavnici niškog Udruženja predsjednika skupštine stanara (sada: Udruženi pokret slobodnih stanara - UPSS), beogradskog Biroa za društvena istraživanja i kraljevačkog Lokalnog fronta skoro istovremeno došli su na ideju o objedinjavanju građanskih organizacija koje ne insistiraju na ispraznim projektima već na zdravim idejama i energiji, a koje su atomizirano nicale širom Srbije. Ideji su se kasnije pridružile i druge organizacije te vrste, među kojima i medijski najeksponiranija Inicijativa Ne da(vi)mo Beograd, nastala povodom nezakonitog rušenja nelegalno podignutih objekata u centru glavnog grada. Vrata su sada otvorena i za sve ostale građanske organizacije koje ,,misle" slično.

Na sastanku 10. oktobra, sedam organizacija - Inicijativa Ne da(vi)mo Beograd iz Beograda, Lokalni front (LF) iz Kraljeva, UPSS iz Niša, Pokret Podrži RTV iz Novog Sada, Biro za društvena istraživanja iz Beograda, Liga Roma i Multietnički centar za razvoj regije Dunav 21 iz Bora - formirale su Građanski front. Sastanku su u svojstvu posmatrača prisustvovali i predstavnici Lokalnog antikorupcijskog foruma iz Niša i Levi samita Srbije.

Inicijatori očekuju da će u narednom periodu Frontu pristupiti i druga građanska udruženja i inicijative kojih ima širom Srbije.

Ciljevi Građanskog fronta su: promjena načina upravljanja i raspolaganja javnim resursima, odbrana prava na dostojanstven život, kontrola javnog sektora, uspostavljanje nezavisnih lokalnih antikorupcijskih tijela, borba protiv diskriminacije po bilo kom osnovu, odbrana medijskih sloboda i formiranje regionalnih javnih servisa. Građanski front će nezavisno djelovati u odnosu na sve političke stranke.

,,Ujedinili smo se na način koji do sada nije viđen u Srbiji i ne smijemo iznevjeriti građane, koji su do sada mnogo puta iznevjereni, te sa skepsom posmatraju sve što se govori i radi na javnoj sceni. Partijski sektor je u pretpolitičkom stanju, jer se bavi sopstvenim, a ne javnim interesima, a mi ćemo se baviti politikom, koja neće biti stranačka, već će voditi računa o javnom i interesu ljudi", rekao je jedan od lidera UPSS-a Đokica Jovanović.

Vladimir Marović, aktivista LF iz Kraljeva, kaže da je vrijeme da građani pokažu da su političke stranke koje funkcionišu kao privatne firme - prošlost. LF je i izašao na prethodne lokalne izbore u Kraljevu - na kojima je osvojio pet mandata u skupštini, kako bi bio ,,pokazni primjer" da odbornici treba da brinu javni, a ne partijski i privatni interes, te na taj način ,,načeo tu korumpiranu partijsku strukturu".

Očigledno je da postoji potreba samoorganizovanja građana, kako bi se odgovorilo na brojne probleme na lokalnom nivou, kao i u državi uopšte, te artikulisao njihov politički stav. Takođe je očigledno da postoji veliki disbalans između potreba građana i onoga što nude političke stranke kao zvaničnu politiku.

,,Građanski front jeste alternativa koja se nudi građanima. Naravno, sve ovo je tek početak i mi još nemamo rješenja za ogromne probleme sa kojima se građani susreću. Riječ je o procesu i voljeli bi da u njemu učestvuje što više građana", kaže Dobrica Veselinović, aktivista Inicijative Ne da(vi)mo Beograd.

Svaka članica ostaje autonomna. Zajednički cilj je da, kako objašnjava Saša Kostić, predsjednik UPSS Niša, ,,pokušamo da svoje građanske probleme dignemo na republički nivo i da stavimo na znanje svim vladajućim i opozicionim partijama da nismo zadovoljni njihovim radom i da njih više ne smatramo za svoje predstavnike u republičkim i javnim organima upravljanja".

Osnivanje Građanskog fronta kao da šalje poruku da je ova konfederacija pokreta sa lokalnog prešla na nacionalni politički teren. Kada se u više opozicionih stranaka dešavaju previranja, on djeluje kao alternativa posustaloj opoziciji i moguća prijetnja republičkoj vlasti.

Marović iz LF je na osnivačkom skupu Građanskog fronta predložio da se razmotri mogućnost da GF učestvuje na predstojećim predsjedničkim izborima, tako što će istaći ili podržati kandidata koji će zastupati interese građana, a ne političkih stranaka.

Lijepak koji spaja članice Demokratskog fronta je, kako kažu, zajedničko uvjerenje da politika mora da brine o javnom interesu i pravima i dostojanstvu ljudi, a da reforme moraju da krenu od lokalnog nivoa, gde se uvijek odvija život. Aktuelnim političkim strankama, sa kojima nemaju namjeru da sarađuju, potrebna je ,,ozbiljna alternativa". Politika je isuviše ozbiljna stvar da bi se strankama dozvolilo da na nju imaju monopol. Građani moraju da imaju veći uticaj na sve odluke koje se tiču njihovih života.

Neke nevladine organizacije u Srbiji su uradile dosta, posebno u određenim sferama, ali su na kraju proizvele ograničene efekte i postale jedan od stubova na koje se sistem oslanja. Političke stranke koje su trenutno u opoziciji su se raspale ili delegitimizovale. Od 2000. nijedan javni protest, osim Inicijativinog, nije uspio da okupi 15.000 ljudi na ulicama.

Marko Aksentijević iz inicijative Ne da(vi)mo Beograd kaže da u svijetu ima primjera da su građani uspjeli da ostvare svoje interese kroz sličnu formu okupljanja.

,,Ono što je nama inspirativno je taj momenat političke aktivizacije ljudi koji se nalaze u depresiji osjećajući se krivim zbog teške situacije u koju su zapali, nego sama konačnica koja je dovela do toga da oni uđu i u parlament", objašnjava Aksentijević.

Ukoliko tek formirani Građanski front Srbije želi da bude ozbiljan društveni akter, pred njim je ne samo izuzetno težak posao već i ogroman ulog: ne smije iznevjeriti one koje brani. Možda bi, za početak, trebalo učiti na tuđim primjerima. I poljska Solidarnost, španski Podemos, grčka Siriza, slovenački Cerar, hrvatski Hrast, Živi zid ili Most... bili su odgovor na težak život građana koje su političke stranke iznjeverile, ali su imali različit uspjeh i sudbinu. (Ne)rijetko se dešavalo da takvi građanski pokreti budu ,,izborno iznenađenje", a da samo nekoliko mjeseci kasnije počnu da liče na političke stranke protiv kojih su se borili.

Dok jedni nestrpljivo iščekuju političku stranku koja će na sljedećim izborima učestvovati u još jednom ciklusu naše simulirane demokratije, neki drugi građani i građanke smatraju da će Inicijativa i ostale članice Građanskog fronta ulaskom u politički mulj Srbije postati isti kao „oni" protiv kojih se danas bore.


Uznemirili Vladu

Kakva je budućnost ovakvih inicijativa, interesnih okupljanja građana koji djeluju institucionalno i vaninstitucionalno? Vladimir Ilić, sociolog iz Centra za razvoj civilnog društva, kaže da građanska okupljanja u Srbiji danas već djeluju uznemirujuće na vlast, što znači da imaju političku težinu. On smatra čak i veću težinu od opozicije. ,,Oni su već relevantni faktor, čim vlada reaguje na njih. Oni djeluju, oni su već sada vrlo uspješno prisilili vladu da se prema njima određuje. Oni su u tom pogledu mnogo uspješniji od parlamentarne opozicije", kaže Ilić. Na sajtu Peščanik objavljen je tekst docenta Filipa Ejdusa pod naslovom Patkica na raskrsnici (,,žuta patkica" je simbol inicijative Ne da(vi)mo Beograd) u kome se, između ostalog, ova inicijativa podstiče na ozbiljniji politički angažman: ,,Budimo iskreni: uprkos tome što je ovaj građanski protest vjerovatno nešto najbolje što se  ogodilo građanskom društvu u Srbiji u proteklih 15 godina, on za sada nije postigao nijedan od značajnijih ciljeva". Zbog toga Ejdus sugeriše ,,da inicijativa Ne da(vi)mo Beograd svoju kritičku oštricu i fragmentirane ideje počne što prije da pretače u organizovani politički dijalog iz koga će proisteći izborna platforma. Bojan Klačar iz CESID-a smatra da Srbija još nije dobila novu opoziciju. ,,Sve ove organizacije u Građanskom frontu su napravile korak bliže političkom angažmanu. Međutim, dug je put od podrške u sredinama do glasova na izborima. Oni trenutno imaju potencijala na lokalu, ali im je potrebno puno rada, borbe, infrastrukture i promovisanja lidera da bi uspjeli na izborima. I 'Otpor' je svojevremeno imao opšte simpatije, ali im nije bilo lako da dođu do političke podrške" objašnjava Klačar. I politikolog Vladimir Goati smatra da Građanski front čeka dugačak put da bi postali značajna politička opcija. ,,Nema partija bez jakog vođstva pogotovo što proces indentifikacije sa strankom dugo traje i mjeri se generacijama. Trenutno živimo u razdoblju nomada gdje se na nekoliko mjeseci preskače iz jedne u drugu stranku," ističe Goati.


Uspjesi lokalnih aktivnosti

Inicijativa Ne da(vi)mo Beograd nastala je spontano kao protest zbog projekta Beograd na vodi koji se realizuje uz kršenje niza propisa i uprkos ozbiljnih primjedbi poznatih arhitekata koji su kulminirali nakon noćnog rušenja dijela Savamale. Oni već mjesecima organizuju proteste i ukazuju da država ne reaguje na sve što se događa u tom dijelu Beograda. Udruženje stanara u Nišu je uspjelo da izdejstvuje najjeftinije grijanje u Srbiji, dokazavši da je visoka cijena praktično globa odgovornih pojedinaca. Pokret Podrži RTV, nastao u znak protesta zbog političke čistke u tom javnom servisu, takođe mjesecima ne da da se zaboravi šta je učinjeno u tom mediju nakon smjene vlasti. U Kraljevu, grupa građana okupljena u Lokalni front, prvi put je izašla na izbore i osvojila šest poslaničkih mjesta. Više nego Demokratska stranka i Nova Srbija. Zajednička ideja koja je okupila ljude u kraljevački Lokalni front je dekorupcija društva, poštovanje zakona i procedura odlučivanja organa lokalne uprave i javnih preduzeća. Aktivnosti na lokalu potresle su cijelu Srbiju i pokazale da ima energije i da je moguće organizovati građane u odbranu njihovih interesa. To je i inspiracija za udruživanje nezadovoljnih građana kako bi mogli efikasnije da djeluju i na nivou cijele države.


Milan BOŠKOVIĆ

 

pozovi-sprijeci

zene-sa-textom-pola-strane

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1383. petak 21. april 2017. godine Optužnica, pučisti, teroristi i službena lic...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1382

Broj 1382. petak 14. april 2017. godine Novi napadi na policijske funkcionere:DUŠKO P...

 

Monitor broj 1381

Broj 1381. petak 7. april 2017. godine   POBJEDNICI VUČIĆEVIH IZBORA:Svi za sebe (M...