Monitor.co.me

PORAZ GRAĐANSKIH IDEJA U SRBIJI: Lutanje po bespuću

E-mail Ispis PDF
dragan-sutanovac,,Sve ono što uradimo danas, to je Srbija za 20 godina", poručio je nedavno premijer Aleksandar Vučić žiteljima države kojoj je stvarno na čelu. ,,Da me o Srbiji budućnosti, o Srbiji 2036, sljedeći put pitate za sto godina".

Ove Vučićeve rečenice su iz autorskog teksta u Blicu. Njih je premijer izgleda svojeručno pisao, ukoliko je suditi po obilju rečenica koje su vrvjele od nejasnoća i dvosmislenosti. ,,Ovo samo Alfred Adler može da protumači'', prokomentarisao je jedan bloger, misleći na austrijskog psihoterapeuta i osnivača škole individualne psihologije. Drugi su uplašeno komentarisali: ,,Vučić ima namjeru da bude na istom mjestu još 20 godina. A šta tek s onim – da me pitate za sto godina".

Adler po strani, strahovi mislećih Srba su opravdani. Kako danas izgleda opoziciona srbijanska scena, Vućić bi sa svojom Srpskom naprednom strankom mogao da vlada narednih 20, a možda i 100 godina. Na to slute koliko populističke i autokratske metode Vučićeve vladavine, toliko situacija u srpskoj opoziciji i odnos glavnih zapadnih država i Evropske unije prema režimu u Beogradu.

Najnoviji obeshrabrujući povod za opozicionu javnost su izbori u do prije četiri godine vladajućoj Demokratskoj stranci. DS je bila i ostala svojevrstan simbol ukupne opozicije u Srbiji. Poslije nadgornjavanja s vlastima Slobodana Miloševića tokom devedesetih, DS je bila predvodnik petooktobarskih promjena 2000. koje su Srbiju uvele u tranziciju k sistemu kapitalističke demokratije i tržišta. Od tada je DS učestvovala u svim najznačajnijim trenucima političkog života Srbije. Znatno je uticala i na pojedine političke partije sličnog profila u regionu.

Na putu do 2012, dajući šefa države ili vlade, DS je prerasla u masovnu partiju koja se na monopolu vlasti degenerisala, usavojila populističku retoriku, politiku koja je negirala osnovne principe i ideje na kojima je stranka osnovana, dodvoravajući se imaginarnom „prosječnom biraču" – neobrazovanom nacionalisti, sklonom korupciji. Autodestrukcija je DS dovela do poraza na predsjedničkim i parlamentarnim izborima, uz pomoć ,,bijelih listića" slobodnih intelektualaca, korifeja i zaštitnika liberalne demokratije.

Poslije gubitka vlasti 2012. došlo je do daljeg lutanja stranke, u nemogućnosti da preuzme odgovornost i očisti sopstvene redove. To je dodatno otežano sveopštom atmosferom linča, u kojoj novi režim sve članove i simpatizere DS, čak i novinare ili pojedince koji slobodno i kritički razmišljaju, proglašava za lopove i kriminalce.

Rezultati izbora 2012. i 2014. prikazali su razmjere poraza građanskih ideja u Srbiji, i povratak na velika vrata ljudi koji su bili kičma režima Slobodana Miloševića. Na posljednjim parlamentarnim izborima u aprilu ove godine DS je dobila šest odsto glasova, druga među opozicionim strankama.

DS je organizovala prve neposredne izbore više kandidata za svog predsjednika u nedjelju, 25. septembra. Na izbore u stranci koja je tvrdila da ima preko 200.000 članova, izašlo je tek oko 11.000. S oko 60 odsto glasova pobijedio je Dragan Šutanovac, dugogodišnji član DS koji je počeo kao tjelohranitelj Zorana Đinđića, a kasnije bio i ministar odbrane Srbije.

Uprkos svim posrtanjima, DS još simbolizuje građansko i demokratsko na srpskoj političkoj sceni. Posljednji unutarstranački izbori mogli bi da budu i labudova pjesma demokrata ukoliko novo rukovodstvo ne bude pokazalo da oporavlja i ponovo uzdiže stranku.

Na Šutanovcu, uzgred kumu Borisa Tadića i zetu popularnog pjevača narodnih pjesama Miroslava Ilića, je da konsoliduje svoju partijsku vojsku i iz četvorogodišnje političke defanzive krene u protivnapad. Sjenku na Šutanovčeve riječi da će se DS od sada „sabirati, a ne oduzimati", kao i da će se novi predsjednik partije potruditi da svi protivkandidati dobiju adekvatno mjesto u stranci, bacio je i tvit Zorana Lutovca. Lutovac je još u izbornom danu na društvenoj mreži naveo da su „lobi listići za one koji su zalutali u DS", što su komentatori protumačili kao njegovo ukazivanje na neregularnosti u neposrednom glasanju za lidera i potpredsjednike stranke.

Jeste da se za svaki dosadašnji talas osipanja tvrdilo da će biti posljednji za DS – pa nije. No, jednom će to svakako biti, ukoliko demokrate nastave da se dijele dosadašnjim tempom, sa sve kraćim „periodom poluraspada", to jest sa sve učestalijom promjenom lidera.

Nakon unutarstranačkih izbora pitanje je da li ima ikakve šanse da se DS rekonstruiše kao stožer neka6kve građanske ili ljevičarske politike kakva trenutno ne postoji u Srbiji. Ili će, pod teretom sopstvenih zabluda, završiti u ropotarnici istorije.

Ima mišljenja da je izbor Dragana Šutanovca za predsjednika DS vrhunac političkog autizma grupe građana u stranci, koja će možda uspijevati da zadrži neke lične privilegije, plivajući na ivici cenzusa, ali teško da će se u doglednoj budućnosti transformisati u nekakav stožer opozicije Vučiću.

Da bi to postali, kritičari izbora Šutanovca sugerišu teme nove platforme koju bi DS mogla da ponudi građanima, a to su, između ostalog – kritički odnos prema nacionalističkoj ideologiji koja je dovela do kraha 1990; pravljenje jasnog otklona prema politici koja toleriše korupciju i partijsko zapošljavanje i isključivanje iz stranke svih koji su zloupotrijebili političke pozicije da se obogate dok je DS bila na vlasti; novi kadrovi – ali samo oni koji mogu da donesu u DS svoj integritet, svoje znanje i razumijevanje političkog trenutka u svijetu i u Srbiji; definisanje toga šta zapravo znači „evropski put" za Srbiju danas – više nije pitanje da li Srbija želi u EU, nego kakvu Evropu Srbija želi da gradi, i kakva Srbija u toj Evropi treba da bude – to svakako nije Evropa mađarskog premijera Viktora Orbana; otvoreno zalaganje za jednaka prava i šanse za sve građane Srbije, posebno žene i pripadnike manjinskih zajednica; insistiranje na odbrani sekularnih vrijednosti; zaustavljanje istorijskog revizionizma i isključivanje iz stranke svih koji su imali udjela u rehabilitaciji četnika i četništva; insistiranje na rasvjetljavanju političke pozadine atentata na Zorana Đinđića.

U sadašnjim okolnostima, najava novog lidera DS-a da mu je namjera da na sljedećim izborima pobijedi naprednjake zvuči kao daleka neizvjesnost. Ukoliko je za utjehu, mogućnost da stranka Aleksandra Vučića bude poražena ne zavisi, prema rasprostranjenom mišljenju, od opozicije već od „katastrofalne situacije u zemlji".


Nikad slabija opozicija

Za demokratsku opoziciju u Srbiji sada je izuzetno delikatan i krajnje težak politički trenutak, ocijenio je politikolog s Novosadskog univerziteta Jovan Komšić. On dijeli većinsko mišljenje da opozicija nije nikad bila slabija nego u ovom momentu. Takva situacija podsjeća na drugu polovinu devedesetih kada je DS u nekim periodima, mada predvođena harizmatičnim Đinđićem, imala podršku od šest do deset procenata u biračkom tijelu. Civilni sektor je, takođe, u opadajućoj putanji, ocijenio je Komšić za prašku medijsku kuću Radio Slobodna Evropa. Velika prepreka za ujedinjavanje opozicije su, po Komšiću, ne samo uvjerenja političkih lidera nego i nedostatak političkog liderstva i mobilizacionih kapaciteta, uključujući i demokratsku harizmu koju bi opozicioni lideri mogli da imaju. ,,Nalazimo se u periodu interregnuma, opadajuće podrške ostatku lidera u proevropskoj demokratskoj opoziciji, rezidualnom liderskom prtljagu koji gubi uticaj, ali ne silazi s političke scene u odnosu na uticaj koji je imao 2000". Istovremeno, u tom interregnumu nisu se profilisali niti dobili releventnu podršku novi politički lideri. Repertoar u javnom mnjenju uvjerljivog, vjerodostojnog i novog političkog liderstva je zbog strukture civilnog društva vrlo tanak, kako zbog uskih kanala medijske promocije tako i zbog nedovoljne ponude kredibilnih kandidata. Taj personalni politički kontekst ne daje uvjerljive šanse da će se lideri ionako slabe opozicije dogovoriti oko zajedničkog kandidata, mišljenja je Komšić.


Vučić miljenik Brisela

Među demokratski opredijeljenim građanima Srbije sve više raste nezadovoljstvo zbog toga što Evropska unija nije zainteresovana ni za slobodu štampe, ni za vladavinu prava, ni za ljudska prava u Srbiji. Ti građani često kažu – Evropska unija nas tretira kao zaostalu, korumpiranu zemlju koja ne zaslužuje demokratiju. Zašto, recimo, Berlin više cijeni Vučića nego što je svojevremeno cijenio Zorana Đinđića, koji je bio njemački đak? Nijedan političar u Srbiji nije od administracije Evropske unije i lidera zemalja članica Unije dobio toliko pohvala kao Aleksandar Vučić. Nedavno je jedan analitičar rekao da je ubijeni premijer Đinđić, koji je bio izrazito preoevropski orijentisan, mogao samo sanjati o pohvalama koje Vučić dobija iz Brisela i Berlina. Profesor Florijan Biber s Univerziteta u Gracu kaže da se u medijima u Zapadnoj Evropi ne prati unutrašnja politika Srbije nego samo ono što Vučić poručuje inostranstvu. Tako, Vučić i njegova partija kažu da se veoma zalažu za ulazak u Evropsku uniju. Unutrašnjepolitički, to više izgleda kao autoritarni sistem kojim dominira Vučić, primetio je Biber. Biber smatra da je Vučić miljenik Brisela jer prema inostranstvu govori ono što treba i djeluje kao da zastupa ispravne pozicije u pitanjima koja zanimaju Evropu. Konstruktivno djeluje u odnosima s Kosovom i priređuje manje problema nego što su radile prethodne vlasti koje su ponekad zastupale nacionalističke pozicije kako bi umirile birače. Vučić djeluje kao neko ko isporučuje i uzima stvar ozbiljno. Istovremeno, gleda se kroz prste kada su u pitanju unutrašnjepolitička dešavanja u Srbiji. To je zato što je u evropskoj percepciji trenutno manje prisutan interes za reforme i proširenje EU nego druga pitanja. Prednost se daje stabilnosti i pouzdanosti, a ne tempu reformi.


Milan BOŠKOVIĆ

 

porto1


porto2

pozovi-sprijeci

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1405. petak 22. septembar 2017. godine Zakon o planiranju prostora po hitnom po...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1404

Broj 1404. petak 15. septembar 2017. godine ZAKON O RADU PO MJERI KAPITALA:Vlast proti...

 

Monitor broj 1403

Broj 1403. petak 8. septembar 2017. godine   SUĐENJE STOLJEĆA:Puč i druge magle (...