Monitor.co.me

LJUBOMIR ĐURKOVIĆ: CETINJSKO POZORIŠNO DRUŠTVO (1919 – 1931) (IV): Vaso Kosić i nova pozorišna estetika

E-mail Ispis PDF

Sredinom 1928. godine održana je redovna godišnja skupština CPD, na kojoj je izabrana nova uprava. Za novog čelnika pozorišta izabran je Savo Milunović, a ,,reorganizovano i podmlađeno" Društvo angažovalo je profesionalne glumce iz Niša, bračni par Desanku i Živojina Vučković. Te godine u ansambl dolazi još dvoje profesionalnih glumaca sa strane, Elza Radomska i Josip Petričić. Njih dvoje su neposredno prije toga bili angažovani u nekim beogradskim pozorištima. Josip Petričić (Hvar, 1904 – Zagreb, 1964), je glumu i režiju usavršavao u Parizu. Od 1945. do smrti je stalni član Hrvatskog narodnog kazališta u Zagrebu. Srpski pozorišni kritičar i teatrolog Bora Stojković je o njemu napisao: ,,Petričić je izraziti moderni glumac realističkog stila podjednako ubedljiv u klasičnom, salonskom, savremenom i folklornom repertoaru, uvek stvaralački nov, krepak, nepresušno inventivan, nesumnjivo jedan od najznačajnijih karakternih glumaca između dva rata na jugoslovenskim scenama".

Sredinom 1929, takođe iz Beograda gdje je završio Dramski odsjek na Glumačko-baletskoj školi i nakon nekoliko sezona provedenih u tamošnjim pozorištima, u rodni grad i u pozorište u kome se još kao srednjoškolac počeo baviti glumom, vratio se Vaso Kosić, prvi školovani crnogorski glumac i reditelj. Kosić je do avgusta 1931. godine, do osnivanja Narodnog pozorišta Zetske banovine, u Cetinjskom pozorišnom društvu režirao više predstava, a u najvećem broju njih igrao je i važne uloge.

Zanimljivo je pomenuti da je Kosić neposredno prije povratka na Cetinje u Beogradu režirao i Gorski vijenac, koji je u organizaciji Udruženja Crnogoraca igran u Akademskom pozorištu. Gotovo sve junake Gorskog vijenca igrali su njihovi prezimenjaci i mlađi saplemenici, crnogorski studenti u Beogradu. Ova predstava je bila veoma dobro prihvaćena, a kritika je upoređivala sa profesionalnim izvedbama Gorskog vijenca u korist Kosićeve postavke.

Najznačajnije Kosićeve režije iz tog perioda u Cetinjskom pozorišnom društvu bile su na savremenim dramskim tekstovima: Dani našega života Leonida Andrejeva, u prijevodu Cetinjanina Ilije Zorića, Osma žena Anri Savoara, Njih četvoro Gabrijele Zapoljske i Gospoda Glembajevi Miroslava Krleže. To je bio prvi Krležin komad postavljen na nekoj crnogorskoj sceni. Narednih decenija Krležine komade igraće često na Cetinju i u Podgorici.

,,Jedan živahni tragi-komični komad, jedna laka komedija, dvije drame, od kojih druga životno-zgusnuta, mračna i teška. Po jednom smišljenom planu, dakle", kaže kritičar Zapisa sumirajući sezonu 1929/30, i nastavlja: ,,Dani našeg života dati su kao prvi komad u sezoni. Brižljivo pripremljeni od publike su zasluženo lijepo primljeni. Tim uspjehom stvoreno je povjerenje koje je utvrđeno predstavama Osma žena i Njih četvoro. Gospoda Glembajevi su najkrupnije postavljeni zadatak, koji daleko premaša naše binske mogućnosti. Ali i po onome što se uspjelo predstava čini krunu cijelog rada u sezoni. Da se od ovog komada visoke književne vrijednosti, ali čija radnja dosta tromo ide, koji je više u psihološkom produbljavanju i karaktera i sredine, kud i kamo više, nego u scenskim efektima, dade predstava dostupna našoj publici, predstava koja nije bila za nju teška, nego naprotiv, koja je gledana sa maksimumom interesa, napregnutom pažnjom do posljednje riječi, da se i toliko uzmogne znači nesumnjiv uspjeh i za režiju i za kreiranje pojedinih uloga. A pošlo se i korak dalje: karakteri su sa sigurnošću diferencirani. Uspjeh, naravno, nije apsolutan; naše su mogućnosti besumnje neznatne prema bilo kojoj većoj pozornici u zemlji, ali relativno, za naše prilike, to je lijep uspjeh."

U istoj kritici stoji ocjena da se u toj sezoni izvelo manje premijera ali da je sezona, na umjetničkom planu, iznad svih dotadašnjih.

Nesumnjivo, Kosić unosi nov duh u ansambl cetinjskog pozorišta. Rad na predstavama traje duže i studiozniji je nego što je to najčešće bio običaj do tada; dragocjen je njegov pedagoški rad sa glumcima na prevazilaženju patetičnog i deklamatorskog izraza, u korist psihološko-realističkog pristupa glumi; uvodi čitaće probe, zajedno sa glumcima analizira likove i situacije; naravno, sve to i Kosićeva sklonost da predstave zamišlja i realizuje u prostoru, a za to je imao i dara i obrazovanja, studirao je arhitekturu prije nego je upisao Glumačko-baletsku školu, i - ne na posljednjem mjestu - znalački odabir dramskih tekstova, sigurno su bili novi izazovi i za ansambl koji se formirao oslonjen, do Kosićevog povratka na Cetinje, u estetskom smislu, na vladajuću pozorišnu školu u crnogorskom teatru prije Prvog svjetskog rata. Zato se Vaso Kosić pri podjeli uloga oslanja na mlade glumce, prijemčivije za nove pozorišne postupke, izbore sredstava i metode rada, što doprinosi stilsko-žanrovskom i estetskom obnavljanju cetinjskog teatra, čineći ga modernijim i savremenijim. Cetinjsko pozorišno društvo slobodno možemo nazvati prvim savremenim crnogorskim pozorištem.

Od crnogorskih glumaca u to vrijeme, naročito u saradnji s Kosićem, razvijaju se Dušan Popović i Milovan Radulović, docnije značajna imena crnogorskog pozorišta.

Za Kosića je zapisano da je ,,umjetnik novih, modernih koncepcija, školovan i odlično obrazovan, bez skitačkog duha i opterećenosti tradicionalizmom, želio je da ostvari svoje pozorište. (...) Radu na režiji Kosić je pristupao sa gotovim, obrađenim i do detalja razrađenim tekstom. Njegova uvodna predavanja su pokazivala bogatu erudiciju poznavaoca književnosti, slikarstva, muzike, igre i pozorišne umjetnosti. Njegova predstava nije nastajala na probama. Ona je stvarana u tišini njegove radne sobe uz prisustvo samo dva aktera – reditelja i dramatičara. Na probu, pred glumce, on je donosio djelo kao gotovu partituru koju već čuje u sebi i počinje da je prenosi orkestru glumaca. Bio je siguran i pouzdan dirigent. Poklonik psihološkog realizma i sljedbenik Stanislavskog, Vaso Kosić je reditelj široke mašte, novih ideja, scenske akcije, snažno ocrtanih karaktera, istančanog i snažnog emotivnog izraza. Reditelj osobene poetike koja se prije svega zasniva na psihološkoj režiji, studioznom, analitičkom pristupu djelu, ozbiljnom radu na sceni koji od predstave stvara kolektivni čin. Bio je jedan od malobrojnih reditelja koji je potvrdio i afirmisao režiju i reditelja kao centralnu osu u pozorišnoj kući" (Slobodanka Grbić-Softić, Vaso Kosić, glumac i reditelj, Sarajevo, 1984).

Na Kosića su, u to nema dvojbe, ostavili traga hudožestvenici čije je predstave imao prilike da vidi na njihovom gostovanju u beogradskom Manježu 1925. godine i, svakako, rad najznačajnijega hrvatskoga i jugoslovenskog reditelja dr Branka Gavele u Narodnom pozorištu u Beogradu, koji je Vaso Kosić kao student imao prilike da upozna.

(Nastaviće se)

 

pozovi-sprijeci

zene-sa-textom-pola-strane

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1378. petak 17. mart 2017. godine Budva, opet najavljeno ubistvo:U BESUDNOJ ZEMLJ...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1377

Broj 1377. petak 10. mart 2017. godine odborjavanjeSTO DANA JADA VLADE (Zoran RADULOVI...

 

Monitor broj 1376

Broj 1376. petak 03. mart 2017. godine   Slučaj državni udarDA LI SU KATNIĆEVI SPORA...