Monitor.co.me

LJUBOMIR ĐURKOVIĆ: CETINJSKO POZORIŠNO DRUŠTVO (1919 - 1931): Razgrnuti supret predratnog pozorišta na Cetinju

E-mail Ispis PDF

Crna Gora je, iako aktivno na strani zemalja pobjednica u Prvom svjetskom ratu, na Mirovnoj konferenciji u Parizu izgubila državnost za zelenim stolom. Izgubivši državnost izgubila je i državno pozorište. Međutim, ,,odmah poslije rata, već početkom 1919. priređuje se tu i tamo po koja pozorišna predstava. U onom uzburkanom dobu veselja i krvi zabave su bile isto tako česte kao i krvave svađe'', bilježi Vido Latković, jedan od hroničara i kritičara ondašnjeg pozorišnog života na Cetinju. ,,Uzburkano doba veselja i krvi'' i ,,krvave svađe'' Latković apostrofira kao aluziju na oslobođenje od Austrougarske i crnogorski Božićni ustanak iz 1919., koji će prerasti u težak i krvav građanski rat, opisujući atmosferu u kojoj je, kao iz raspretanog supreta, oživjelo pozorište na Cetinju poslije Svjetskog rata.

Te predstave priređuju glumci predratnog Narodnog pozorišta Cetinjskog radničkog društva i Kraljevskog crnogorskog narodnog pozorišta. U štampi se apeluje da se obnovi Zetski dom i da se ponovo uspostavi stalno državno pozorište u nekadašnjoj crnogorskoj prijestonici. Osniva se Cetinjsko pozorišno društvo, kako sredinom 1919. godine javlja Narodna riječ. Ovo društvo, okupljeno oko nekoliko domaćih glumaca predratnog državnog teatra, Crnogorskog kraljevskog narodnog pozorišta, za kratko vrijeme je pripremilo dvije predstave, Sterijinog Kir Janju i Ćorovićevog Zulumćara.

Nepunu godinu nakon Prvog svjetskog rata i stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, 1. oktobra 1919, Ministarstvo prosvjete odlučuje da se u novoj državi osnuju tri subvencionisana nacionalna pozorišta. U Beogradu, Zagrebu i Ljubljani. Ova pozorišta su okupila najbolja glumačka i rediteljska imena sa jugoslovenskog prostora. Određen im je budžet, a prišlo se i obnovi pozorišnih kuća u organizacionom i tehničkom smislu. Beograd u sklopu Narodnog pozorišta dobija te godine Operu i Balet. Istom odlukom Ministarstva prosvjete riješeno je da se osnuju i pet oblasnih i od države subvencionisanih narodnih pozorišta i to u Skoplju, Novom Sadu, Osijeku, Splitu i Sarajevu, te ,,potreban broj gradskih (putujućih), za sada: u Nišu, Kragujevcu, Varaždinu i Mariboru''. Zadatak da sprovede ovu odluku dobilo je Umjetničko odjeljenje pri Ministarstvu prosvjete u Beogradu, na čijem čelu se tada nalazio poznati i popularni dramski pisac i uspješan pozorišni organizator, veoma agilni Branislav Nušić.

Iako je Cetinje imalo pozorišnu zgradu, jedno od ljepših i rijetkih namjenski građenih zdanja na prostoru novonastale države, koju je trebalo u izvjesnoj mjeri renovirati nakon ratnih i neposredno poratnih devastacija, ni Crna Gora, ni Cetinje nijesu od Ministarstva prosvjete u vladi Kraljevine SHS zavrijeđeli privilegiju da se u njima obnovi pozorišni život i uspostavi jedno stalno pozorište o kome bi brigu vodila država. Razloga za to je sigurno bilo više, ali je jedan od najvažnijih bio taj što se na prostoru nekadašnje Kraljevine Crne Gore u okupacijskim uslovima vodio građanski rat, a crnogorsko društvo bilo politički podijeljeno i zakrvljeno. Obnoviti pozorište u Zetskom domu bilo bi na svoj način i kontraproduktivno podśećanje na njegovo doskorašnje ime i ime njegovog osnivača. Crnoj Gori je te poratne decenije sve što je mirisalo na razvoj bilo suspendovano. „Čitav društveni život Crne Gore u novostvorenoj državi bio je, po Prvom svjetskom ratu, do grubosti i nehumanosti ispolitiziran da je i mjesečina bila postala politika", zapisao je Ratko Đurović, parafrazirajući Krležu, nakon šezdeset godina.

Međutim, nekoliko bivših članova Kraljevskog crnogorskog narodnog pozorišta, grupa mlađih cetinjskih intelektualaca, profesora gimnazije i književnika, uz svesrdnu podršku građana, naročito iz trgovačkog i zanatlijskog esnafa, samoinicijativno su organizovali poratni rad pozorišta na Cetinju, apelujući, istovremeno, u štampi i na skupovima da je neophodno obnoviti zgradu Zetskog doma i u njoj rad profesionalnog pozorišnog ansambla. Hroničar Lovćenskog odjeka, iz januara 1925, o tom vremenu ostavlja nadahnuto svjedočenje, veoma realno, bez glorifikacije predratnog pozorišnog života na Cetinju.

,,Ognjište naše pozorišne umjetnosti nije bilo veliko niti je na njemu buktala neka velika vatra, koja bi mogla da osvjetljava jednu širu okolinu. Ali je ta vatra bila dovoljno intenzivna, dovoljno topla. Desetak godina zapretano je to ognjište, pa ipak... kad su nazad godinu dana radoznale ruke začeprkale po njemu, našle su još uvijek topli pepeo njegov i čak ponešto malo vatre. (...) Ni deset godina nije bilo dovoljno da se utre onaj kratki trag, što ga je ostavio predratni pozorišni život na Cetinju."

Cetinjsko pozorišno društvo je zastalo s radom jedan duži period, a onda je 1921. reorganizovano i reaktivirano, zahvaljujući grupi ljudi koju su, osim nekoliko predratnih cetinjskih glumaca i reditelja, činili ugledni cetinjski građani iz gotovo svih društvenih slojeva. Ta grupa se u oktobru 1923, obratila građanima Cetinja:

,,Upućuje se topli apel stanovnicima Cetinja – svima prosvijećenim građanima – kojima leži na srcu kulturni napredak i razvoj naše male i zaslužne varoši, da svojim skromnim prilozima omogući podizanje jedne pristojne pozornice u sali Doma Slobode.

Osjetljivost i solidarnost svjesnog građanstva neće, valjda, dozvoliti da u tom pogledu prednjače druge, manje napredne, crnogorske varoši.

Podizanjem građanske pozornice Cetinjani bi vidno manifestovali svoju ljubav i interesovanje za umjetnost i progres u opšte, pružajući sebi i strancima mnoga prijatna, poučna i korisna razonođenja.

U ime odbora za podizanje pozornice: M. Plamenac, Sp. Mijatović i N. Martinović''.


(Nastaviće se)

 

pozovi-sprijeci

zene-sa-textom-pola-strane

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1378. petak 17. mart 2017. godine Budva, opet najavljeno ubistvo:U BESUDNOJ ZEMLJ...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1377

Broj 1377. petak 10. mart 2017. godine odborjavanjeSTO DANA JADA VLADE (Zoran RADULOVI...

 

Monitor broj 1376

Broj 1376. petak 03. mart 2017. godine   Slučaj državni udarDA LI SU KATNIĆEVI SPORA...