Monitor.co.me

SRĐA PAVLOVIĆ: ISTINA, PRAVDA I POMIRENJA U CRNOJ GORI (V): Kolektivna amnezija

E-mail Ispis PDF

Ovakav pristup, naravno, nije bez nedostataka, jer vladajuće strukture nastoje da neutrališu negativne efekte saznavanja istine kroz snažan upliv na djelatnosti pojedinaca, i u tom poslu postižu gromko promovisane, ali ipak kratkotrajne uspjehe. Dobar primjer za ovaj napor vlasti da okreči prošlost je pranje ratne biografije Mila Đukanovića, koje u posljednjih par godina agilno i entuzijastično obavlja nekadašnji novinar nedjeljnika Monitor i samoproglašeni istraživački novinar i autor dokumentarnih filmova Šemsudin Radončić. U najnovijim novinarskim ostvarenjima Radončića, kao u jeftinom holivudskom trileru, antiratni heroji se premeću u glavne krivce za ratne zločine, a odgovornost državnih institucija i individualnih političara volšebno nestaje iz njegovog istraživačkog fokusa. U svojoj knjizi Kobna Sloboda (2005) Radončić je pisao o hapšenju i deportaciji bosanskih izbjeglica iz Crne Gore tokom 1992. godine. Njih je crnogorska policija predala vlastima Republike Srpske, da bi deportovani nestali bestraga, a posmrtni ostaci nekolicine bili otkriveni na dnu vještačkog jezera Perućac, tokom 2012. U knjizi je Radončić okarakterisao ovaj događaj kao sponzorisani zločin i naglasio hrabrost jedinog svjedoka koji je 2001. godine javno progovorio o deportaicji. Taj svjedok je bio penzionisani policijski inspektor Slobodan Pejović. On je bio zadužen da uhapsi tri od ukupno 86 izbjeglica deportovanih na ruke ubojicama Radovana Karadžića.

Sedam godina kasnije, tokom 2012, Radončić je uradio dokumentarni film na istu temu. U tom filmu je njegov heroj-svjedok prikazan kao mozak čitave operacije deportovanja i kao glavni krivac za smrt nedužnih civila. U novoj interpretaciji zločina deportacije jedini svjedok koji se usudio da progovori o deportaciji je okarakterisan kao istinski ratni zločinac. Crnogorska vlada iz tog perioda, kao i njen predsjednik su, međutim, gotovo sasvim oslobođeni odgovornosti za ovaj dogadjaj.

Treći diskurs u Crnoj Gori se bazira na zahtjevu za suočavanjem, odnosno, insistira da se slučajevi prezentiraju u okviru postojećeg pravnog sistema. Traži se da se u procesu utvrđivanja istine zadovolji pravda. Traži se kazna koja odgovara počinjenom kriminalnom aktu.

Uopšteno govoreći, Crnoj Gori je prepoznatljiv snažan i medijski podržavan (održavan?) impuls da se formuliše konačna velika naracija dešavanja, koja će omogućiti brzo uključivanje Crne Gore u međunarodne tokove. Mediji konstantno naglašavaju značaj i slave vrijednosti onih društvenih angažmana i kulturne prakse koji odražavaju raskid s prošlošću i s nekadašnjim politizovanim modelima. Rezultat ovakvog implusa je želja da se proizvede kolektivna amnezija na nivou zvanične istorijske naracije. Da bi se potpunije shvatila opasnost koju kolektivna amnezija sobom nosi valja se, za trenutak, podsjetiti na inicijalni okvir evropskog iskustva pomirenja i naglasiti važnost istorizacije prošlosti.

Važan aspekt ovog evropskog iskustva jeste semantika istorije, koja predstavlja posebnu karakteristiku svake političke kulture. Prošlost je neumitno utkana u modele značenja političke kulture i može biti prepoznata u institucionalnim strukturama, kao i kroz jezik, društvenu interakciju, vrijednosti i norme. Ovo ne mora da znači da određena politička kultura ostaje uzapćena okovima prošlosti. U savremenoj Njemačkoj, na primjer, nacizam je istorizovan u političkom diskursu i skoro da ne postoji kao referenca u svakodnevnom životu ljudi. Političko djelovanje i sukobi političkih kultura su modelirani načinom na koji se konstruiše prošlost. Kao što je to očigledno u Crnoj Gori, ali i širom jugoistočne Evrope, savremena društvena aktivnost je opravdana i legitimizovana konstrukcijom prošlosti. Odnos međuzavisnosti između društvene aktivnosti i konstrukcije prošlosti je posebno važan u sredinama koje Klod Levi-Stros naziva "vrućim" društvima. U ovakvim društvima redoslijed značenja, ili osnovna (istorijska) priča, igra važnu ulogu. Crna Gora spada u ovo kategoriju. Osnovna priča je ona konstrukcija istorije jednog društva i kulture koja sadrži dominantnu i legitimizirajuću konstrukciju prošlosti. U svim neslaganjima oko konstrukcije prošlosti, osnovna priča predstavlja neminovnu i nespornu referentnu tačku. Ona je glavna tačka oslonca za kolektivnu političku sliku koje društvo ima o sebi. Politički identitet mora u sebi sadržati model prošlosti. Osnovna priča je kulturna i politička institucionalizovana verzija ove prošlosti.

U Crnoj Gori postoje dvije referentne tačke, odnosno, dvije osnovne priče koje svoj legitimitet vuku iz suprotstavljenih interpretacija identiteta na našem prostoru. Dešavanja tokom posljednjih dvadeset godina se, takođe, interpretiraju i racionalizuju u značenjskim okvirima ove dvije suprotstavljene referentne tačke. Važno je prepoznati činjenicu da elita na vlasti, radi sopstvenog interesa, konstantno izoštrava razliku između ove dvije osnovne priče. Crnogorsko društvo je podijeljeno do te mjere da se ne može napraviti spona između dvije samoće nacionalnih identiteta. Mnogi smatraju da je stoga neophodno iskoračiti iz sfere nacionalnog u sferu građanskog, i u tom polju tražiti modalitete suživota, odnosno forme pomirenja.

Za Njemačku nakon Drugog svjetskog rata osnovna priča je bila istorija nacizma. Nacizam i potreba da se takva prošlost kritički odvaga i da se od nje distancira su obezbijedili osnovni legitimitet novom njemačkom političkom sistemu koji je stremio ka sveobuhvatnim reformama. Ovi elementi su takođe odredili osnovne norme političkog djelovanja u procesu distanciranja od nacizma. Nova naracija koja je nastala u ovom procesu može se nazvati osnovnom pričom razdvajanja. Slučaj Njemačke pokazuje da je u procesu uspostavljanja mira i pomirenja neophodno konstruisati ovu osnovnu priču razdvajanja koja neće biti jednostrana selekcija usmjerna ka potpunom zaboravu, već naracija koja će, u što je moguće većoj mjeri, zadovoljavati želje svih strana u sukobu. Novi početak traži novu osnovnu priču. Ovaj proces – konstrukcija nove osnovne priče - podrazumijeva preuzimanje odgovornosti za akcije iz prošlosti, i bazira se na uzajamnom poštovanju patnji koje su svi prošli.

Nova crnogorska osnovna priča razdvajanja mora da bude bazirana na kritički odvaganoj prošlosti i na jasno definisanom odnosu prema dešavanjima s početka 1990-ih godina. U Crnoj Gori se može prepoznati napor ka otkrivanju pune istine o prošlim dešavanjima, koji je iniciran i kanalisan od strane brojčano malog ali dobro artikulisanog društvenog segmenata. Međutim, pitanje o kojem vrijedi razmišljati jeste da li, i u kojoj mjeri, pozivanje na slogan da se nikada više ne ponovi u kontekstu ratnih zločina i genocida što su se desili unutar i izvan Crne Gore može imati praktičan utičaj na crnogorsku društvenu i političku situaciju. S obzirom na dinamiku raspada nekadašnje Jugoslavije, crnogorska elita se osjeća relativno sigurno kada se pokrenu pitanja odgovornosti za zločine počinjene u Hrvatskoj i u Bosni i Hercegovini. Bez obzira na to koliko je važno odrediti se prema dešavanjima u regionu, fokus treba da ostane na utvrđivanju istine o crnogorskoj situaciji. Naša dužnost je da se jasno odredimo prema sopstvenim aktivnostima, odnosno prema konkretnim akcijama i djelovanju domaće elite i velikog broja stanovnika Crne Gore tokom proteklih dvadeset godina. Za rekonstituisanje crnogorskog društvenog okvira za suživot, najvažnije je prvo utvrditi istinu o dešavanjima u logoru Morinj, o deportaciji izbjeglica i o agresiji na Dubrovnik. Iako nevladin sektor ulaže određene napore na sakupljanju i očuvanju primarnih izvora o bliskoj prošlosti, zvanična Crna Gora, nažalost, još odbija da prepozna potrebu konstruisanja ove nove osnovne priče razdvajanja.


(Nastavlja se)

 

porto1


porto2

pozovi-sprijeci

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1396. petak 21. jul 2017. godine Katnićevo suđenje stoljećaSPECIJALNI UDAR (Mil...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1395

Broj 1395. petak 14. jul 2017. godine Funkcioneri i njihova djeca:SVAKOGA DANA, U SVAKOM ...

 

Monitor broj 1394

Broj 1394. petak 7. jul 2017. godine PRIJETNJA SVIMA (Miodrag Perović) Ogledalo vlast...