Monitor.co.me

SRĐA PAVLOVIĆ: ISTINA, PRAVDA I POMIRENJA U CRNOJ GORI (II: Neprijatelji opšteg dobra

E-mail Ispis PDF

U atmosferi etničke, vjerske i ideološke netolerancije, svaka garnitura na vlasti je sebe predstavljala kao spasioce koji će Crnu Goru sačuvati od pošasti podjela i mržnje. Kako je vrijeme odmicalo i kako su se mijenjali državni okviri na našem prostoru, nametala se i potreba konstantnog političkog prilagođavanja elita na vlasti. Stoga su stare ideološki obojene odrednice podjela povremeno bivale modifikovane. Tenzija između komunista, odnosno ,,radnika, seljaka i poštene inteligencije", s jedne strane, i narodnih neprijatelja, odnosno, nacionalista, s druge, zamijenila je raniju društvenu tenziju između zelenaša i bjelaša. Tadašnja leksika crnogorskih podjela je zamuckivala na riječima kao što su Dobrota, Bogdanov Kraj i Petrova rupa.

U post-hladnoratovskoj Crnoj Gori, nekadašnji narodni neprijatelji su zauzeli dominantnu poziciju u javnom diskursu, pa se elita na vlasti prilagođavala novonastalom rasporedu snaga. Tokom devedesetih se pojavila potreba za uspostavljanjem novog modela koji garantuje njeno političko preživljavanje. Pacifisti i demokrati su tih godina bili obilježavani za odstrel. Takozvani izdajnici nacionalnog interesa (antiratni aktivisti, malobrojna pro-zapadno orijentisana inteligencija, i oni koji su držali do kritičkog mišljenja kao osnove demokratskog ustrojstva društva) bili su proskribovani kao neprijatelji opšteg dobra koje sobom donosi zajedništvo. Javnosti predstavljeni kao akteri novih podjela, oni su bili tretirani nemilosrdno od strane vladajuće strukture. Elita na vlasti označila je nepoželjnim svaki oblik kritičkog mišljenja i kritičkog odnosa prema naciji, vjeri i dominantnoj partitokratiji, pa je suprotstavljanje autoritarnim modelima vladavine bilo označeno kao manjak ljubavi prema Crnoj Gori. Interesantno je zapaziti da se ovakva kvazi-patriotska diskvalifikacija kritičara vlasti zadržala i u post-referendumskom periodu i predstavlja konstantu javnog djelovanja vladajuće strukture. Dijalog o važnim društvenim i državnim pitanjima se obično, ako ne kao po pravilu, presijeca optužbama o anti-evropejstvu ili anti-crnogorstvu onih koji pozivaju na dijalog i kritičko preispitivanje donešenih odluka.

Istovremeno, zarad građenja demokratskog imidža za inostranstvo, započelo je političko i kulturno konstruisanje i popularizovanje koncepta multikulturne, mediteranske i otvorene Crne Gore. Problem je, međutim, što se ovakva naracija o Crnoj Gori bazira na selektivnom pristupu istoriji. Osim toga, sladunjava priča o tolerantnosti i suživotu se danas sudara s realnošću svježih sjećanja na agresiju na Konavle i Dubrovnik, i realnošću političke retorike i prakse podjela po linijama vjerskog, etničkog i nacionalnog razdvajanja, kao i realnostima etničkog čišćenja regiona pljevaljske Bukovice, deportacije nepoželjnih inovjernika na Pale, proganjanja antiratnih aktivista i političkih neistomišljenika. Ovakve demonstracije kvazi-humanističkog ustrojstva vlasti i činjenica da je takva vlast uživala podršku značajnog broja građana dugi niz godina predstavljaju tamnu mrlju na savjesti većinske Crne Gore. Naravno, crnogorska vrata su u nedavnoj prošlosti bivala odškrinuta i onima koji su bježali od zla, ali je ovaj napor skoro kao po pravilu imao veoma jasnu političku upotrebljivost, pa se ne može upisati na isti papir sa nesebičnim iskorakom u apsolutnu moralnost i samopožrtvovanje koji je, tokom Drugog svjetskog rata, učinio Nur Doka, ili sa primjerima koje je nešto ranije zapisao Marko Miljanov.

Nedemokratska priroda političkih sistema i autoritarne tendencije elita koje su vladale Crnom Gorom tokom posljednjih stotinak godina nijesu omogućavale da se inicira proces istinskog suočavanja s prošlošću. Savremena elita na vlasti nije izuzetak od ovog pravila.

Jedno od najvažnijih pitanja savremene crnogorske situacije jeste da li je elita na vlasti spremna da na zvaničnom nivou zaista preuzme individualnu odgovornost za svoje političko djelovanje u proteklih dvadesetak godina i da time kreira uslove u kojima će demos postati svjestan važnosti iskrenog suočavanja s prošlošću? Odgovor na ovo pitanje će odrediti budući karakter crnogorskog društvenog prostora i uticati na dinamiku odnosa među zajednicama koje, za sada, komuniciraju indirektno, i u okvirima nametnutog modela: preko svojih partijskih glasnogovornika. Suočavanje sa istinom o nama mora imati dvije dimenzije: unutrašnju i spoljašnju. Mora se govoriti o pomirenju unutar Crne Gore i o pomirenju Crne Gore sa susjedima. Crnogorski politički, kulturni i javni prostor je predugo bio animiran likovima nacionalnih heroja i nacionalnih izdajnika. Neophodno je da se ovaj diskurs sasvim dekonstruiše i da se iskrenost prema sebi i drugima, i odgovornost za učinjeno, promovišu kao modeli djelovanja.

Generalni okvir u koji se treba pozicionirati ovakvo djelovanje jeste spoznaja da evropsko iskustvo dvadesetog vijeka pokazuje da su mir i pomirenje mogući, čak i nakon što su počinjene velike nepravde i strašni zločini. Specifične post-konfliktne situacije su pokazale da mir i pomirenje mogu da budu ostvareni relativno brzo jedino pod posebnim okolnostima i po cijenu velikih odricanja onih koji su bili žrtve zločina. Drugim riječima, iskustvo pomirenja jeste, u stvari, želja da se povrati društvena ravnoteža. Ta želja se snažno manifestuje od strane onih koji su propatili, a ne onih koji su uzrokovali patnje. Ako društva zaista žele da spriječe ponavljanje prošlih zločina, neophodno je da se sazna i razumije – na najdubljem mogućem nivou – šta se dogodilo i zašto. Da bi se suočila s brutalnom prošlošću, društva moraju do u detalje otkriti ko je šta uradio, zašto, i po čijem naređenju, i ko su bile žrtve represivne politike, ili vojne/policijske aktivnosti. Ovo je suština svih komisija za utvrđivanje istine koje su do sada formirane u mnogim zemljama svijeta.

Uopšteno posmatrano, komisije za utvrđivanje istine su nastajale nakon što je totalitarni i autoritarni režim vladavine bivao zamijenjen demokratskim režimom. Drugim riječima, proces utvrđivanja istine o prošlim dešavanjima i pomirenje koje tako nastaje su neodvojivo povezani sa promjenom struktura na vlasti. Komisije koje su, u okviru mandata koje su dobile od svojih vlada, nastojale da odgovore na mnoga pitanja: Šta se desilo sa osobama koje su proganjane od strane bivšeg režima? Ko je izdavao naređenja? Ko je izvršavao naređenja? O kakvoj se politici radilo? Ko je imao korist od svega toga? Bez obzira na sve razlike koje postoje između Argentine, Bosne, Kambodže, Kipra, Salvadora, Gvatemale, Haitija, Nigerije, Južne Afrike, Sri Lanke, Siera Leonea i Kosova, u ovim sredinama se prepoznaje prirodna želja da se sazna što je više moguće o sudbini žrtava sukoba. Nastojanje da se sazna istina o tome kako su i zašto ljudi proganjani i hapšeni zbog neslaganja sa politikom elita na vlasti; zašto i kako su nestajali; kako su ubijani i odvođeni u logore; kako su eliminisane čitave porodice; kako su i zašto ljudi bacani iz aviona iznad Atlantskog okeana, i zašto su mnogi završili svoj životni put u neobilježenim kolektivnim grobnicama, predstavlja zajedničku crtu svim ovim društvima. Iako su specifične društvene situacije proizvodile različite modalitete djelovanja ovih komisija i uspostavljale različita ograničenja, cilj je bio isti: utvrđivanje obima zločina koji su počinjeni, i iznalaženje načina da se ova dešavanja bolje razumiju.

Tročlana Komisija za Istorijsko objašnjenje, koja je pod pokroviteljstvom Ujedinjenih nacija radila u Gvatemali od 1997. do 1999. godine, nije imala pravo da imenuje odgovorne za počinjene zločine, niti je njen mandat uključivao direktno odmjeravanje krivice. Ipak, izvještaj ove komisije, koji je objavljen 1999. godine u devet tomova, pokazao je da je vojska bila odgovorna za preko 200 hiljada slučajeva pogibija i nestajanja pojedinaca tokom građanskog rata, što je trajao 36 godina. Detaljno su dokumentovana 626 masakra počinjena od strane vojske, i 32 masakra počinjena od strane pobunjenika.


(Nastavlja se)

 

pozovi-sprijeci

zene-sa-textom-pola-strane

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1378. petak 17. mart 2017. godine Budva, opet najavljeno ubistvo:U BESUDNOJ ZEMLJ...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1377

Broj 1377. petak 10. mart 2017. godine odborjavanjeSTO DANA JADA VLADE (Zoran RADULOVI...

 

Monitor broj 1376

Broj 1376. petak 03. mart 2017. godine   Slučaj državni udarDA LI SU KATNIĆEVI SPORA...