Monitor.co.me

KORUPCIJA KROZ VJEKOVE (II): Bolje držati vuka van ograde...

E-mail Ispis PDF

Tokom kasnog srednjeg vijeka i u periodu nastanka kapitalizma razvoj robnonovčane privrede, porast državnog aparata i drugi činioci pogodovali su dodatnom širenju korupcije. Prema teoretičarima ovog fenomena korupcija nastaje uspostavljanjem javnih službi, a njeni se korijeni u današnjem obliku vezuju za formiranje carinske službe početkom XIX vijeka. Smatra se da su tada stvorene mogućnosti za zloupotrebu javne službe zarad ličnog bogaćenja. Javno mnjenje pod uticajem ideja buržoaske revolucije počinje da traži kažnjavanje ovakvog ponašanja, pa se u Napoleonovom Code Penalu iz 1810. godine uvodi kao krivično djelo primanje novca ili druge vrijednosti da bi se službena dužnost obavila na nezakonit način.

U drugoj polovini XIX vijeka zloupotrebe i korupcija postaju masovna pojava širokog državnog aparata, a korupcijom najviše bivaju zahvaćeni najviši slojevi birokratije. Zbog toga je u Francuskoj 1889. godine zakonom uvedeno krivično djelo „trgovine uticajem". Slični zakoni donijeti su i u Njemačkoj, a najznačajniji je zakon Pruske iz 1851. godine, koji je imao znatnog uticaja i na krivične zakone drugih država.

Tadašnja društvena praksa potvrđivala je riječi iz pisma lorda Aktona biskupu Mandeli Krajtonu od 3. aprila 1877. godine da "vlast ima tendenciju da kvari, a apsolutna vlast apsolutno kvari". Komentarišući stavove lorda Aktona, Karl Fridrih u svom djelu "Konstitucionalizam (ograničavanje i kontrola vlasti)" ističe da svaka vlast kao "forma bogatstva" korumpira, jer umnožava mogućnosti za sebične aktivnosti.

Da je korupcija sistemska tvorevina potvrđuje i Tomas Džeferson, američki politički mislilac i treći predsjednik SAD-a, koji je tvrdio da je „ljudska priroda ista na svim stranama Atlantika i na nju će uticati isti uzroci. Protiv korupcije i tiranije se moramo boriti prije nego nas ona zadesi. Bolje je držati vuka van ograde nego vjerovati da neće upotrijebiti svoje zube i čeljusti kad jednom uđe unutra".

Razvojem savremene države kao najznačajniji oblici korupcije javljaju su davanje i primanje mita, nepotizam (zapošljavanje rođaka), kronizam (dodjeljivanje poslova svojim pristalicama) i zloupotreba službenog položaja, odnosno funkcije u privatne svrhe.

Od devedesetih godina prošlog vijeka veoma su rasprostranjene korupcija i prevare na finansijskom tržištu kao posljedica kršenja finansijske etike, etičkih vrijednosti i principa. Prema podacima Saveznog biroa za borbu protiv kriminala SR Njemačke, građani se u ovoj zemlji pljačkaju sa 40 milijardi njemačkih maraka godišnje, što čini čak 70% njenog godišnjeg budžeta.

O tome je govorio Barry Robinson, zamjenik predsjednika City banke, 1999. godine, na Konferenciji o korupciji i prevarama, koju je organizovala Britanska bankarska asocijacija. "Tokom proteklih 5-10 godina svjedok sam eksplozije visokog obima korupcije i prevara sa 'novim proizvodima' kod kojih su šeme zasnovane na dokumentaciji osmišljenoj da zavodi novine... Zaposleni u bankama pomažu kriminalce, bilo zbog prijetnje, bilo zbog mita..."

Korupcija se obično pojavljuje u vezi sa pohlepom koja predstavlja osnovni oblik sklonosti osoba ka koruptivnoj praksi. Ona se naročito pojavljuje prilikom osiromašenja javnih službenika, raspadanjem i transformacijom političkih i privrednih sistema, tokom izdvajanja i raspadanja pojedinih zemalja (slučaj SFRJ, SSSR i drugih socijalističkih zemalja), zatim za vrijeme rata i poslijeratnog perioda, prilikom promjene političkih i državnih funkcionera itd. Globalizacija i globalna tranzicija takođe stvaraju povoljne uslove za korupciju širom svijeta.

Krivični zakonik Kraljevine Jugoslavije iz 1929. godine kao specifične oblike zloupotrebe službenog položaja predviđao je krivična djela primanja mita, uključujući sudsko podmićivanje kao zasebni delikt. Taj krivični zakonik primjenjivan je na teritoriji Crne Gore i čitavom području Kraljevine Jugoslavije sve do njene propasti u aprilu 1941. godine.

U martu 1929. godine donijet je Specijalni zakon Kraljevine Jugoslavije o suzbijanju zloupotreba javnog ili društvenog položaja i propisan postupak za ispitivanje porijekla imovine stečene na sumnjiv način i sumnjivo stečenih prihoda državnih službenika, uključujući i ministre.

Nakon Drugog svjetskog rata, borba protiv raznih oblika nezakonitosti, uključujući i korupciju, smatrana je važnim zadatkom, pa je uslijedilo donošenje velikog broja zakona kojima su regulisane zloupotrebe: Zakon o krivičnim djelima protiv službene dužnosti iz 1948. godine, Zakon o zaštiti narodnih dobara i njihovom upravljanju iz 1945. godine, Zakona o zaštiti opštenarodne imovine i imovine pod upravom države iz 1945. godine i Krivični zakonik FNRJ iz 1951. Godine, koji je važio sve do 1977. godine.

Kao djela protiv službenog položaja smatrani su: zloupotreba službenog položaja ili ovlašćenja, kršenje zakona od strane sudije, protivzakonita naplata i isplata, primanje mita.

Poslije ustavnih promjena 1974. godine, Crna Gora i sve druge socijalističke republike i socijalističke autonomne pokrajine Jugoslavije, kao federalne jedinice, svojim krivičnim zakonodavstvom propisale su odgovarajuća krivična djela i sankcije.

Korupcija postoji u svim zemljama u razvoju, posebno u onim koje su u procesu političke i ekonomske tranzicije, ali i u onima koje su u posttranzicionom periodu. Poznato je da su zemlje centralne i istočne Evrope posljednjih godina bile vrlo podložne korupciji i da su centri korupcije u svim ovim zemljama carina i institucije za privatizaciju.

Pojava i raširenost korupcije u tim zemljama, uključujući i bivše jugoslovenske repubike, posljedica su nagomilanih ekonomskih problema, makih zarada, pada životnog standarda većeg dijela stanovništva i slično. Rastu korupcije u zemljama u razvoju doprinose i neefikasna državna administracija, nepostojanje pravne države, birokratizovane političke institucije, siromaštvo...

Kada je u pitanju politička sfera, veoma pogodno tlo za korupciju su političke partije i njeni lideri, naročito u vrijeme predizbornih aktivnosti. Tokom izborne kampanje partijama su potrebna velika finansijska sredstva, pa mnogi poslovni ljudi, odnosno "biznismeni" koriste ovu situaciju i pod vidom legalnih donacija potkupljuju političare, koji kada dođu na vlast imaju obavezu da "zahvale".


Telefonsko pravo

Najveća mogućnosti za širenje korupcije postoji ako su zaposleni u sudstvu i policiji skloni podmićivanju i zloupotrebi službenih ovlašćenja. Kada su sudije sklone podmićivanju, postoji opasnost po čitav pravni poredak, jer sudije su često ti koji se staraju da u državi vladaju zakoni. Ako imamo korumpiranog sudiju - pravda je daleko. U sudskom procesu bolje prolazi onaj koji više plati, jer takav sudija tumači zakon kako nalaže moć novca, zatim pod pritiskom otkaza, unapređenja ili neke druge usluge. Tom prilikom veoma često se postupa po nalogu tzv. "telefonskog prava", jer sudije koje su postavljene po partijskoj liniji sude po nalogu svojih političkih mentora.

Ako je policija korumpirana sloboda i život nisu zaštićeni, jer građani se mogu pritvarati ili oslobađati po volji političkih moćnika. Pri tome se dešava da policija štiti kriminalca, a ne građanina, odnosno na slobodu se bez pravnog osnova puštaju višestruki kriminalci.


(Nastavlja se)
Pripremio: Veseljko KOPRIVICA

 

porto1


porto2

pozovi-sprijeci

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1388. petak 26. maj 2017. godine   opet oni:OSTARA SE, DOBRA SE NE VIĐE (Zoran Ra...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1387

Broj 1387. petak 19. maj 2017. godine   Katnićeva: Pranje režima i pranje paraPRV...

 

Monitor broj 1386

Broj 1386. petak 12. maj 2017. godine Poslije izbora u Herceg Novom:BOKA KONTA DPS...