Monitor.co.me

KORUPCIJA KROZ VJEKOVE (I): Mito za asirsku princezu

E-mail Ispis PDF

Korupcija egzistira još od antičkog perioda. Vremenom sve je dublje prodirala u tzv. koridore državnog aparata, tako da u savremenim uslovima predstavlja jednu od najozbiljnijih prepreka ostvarenju vladavine prava. Razlozi za to su mnogobrojni: ekonomski, politički, društveni, psihološki, kulturni...

Korupcije predstavlja ostvarenje privatnih interesa, a na štetu javnih i opšteg dobra. Evropski savjet je 1994. godine dao tzv. radnu definiciju korupcije: ,,Ponašanje osoba koje na službenim ili privatnom položaju zloupotrebljavaju svoje dužnosti tako da ostvare nelegalne zarade ili dobitke bilo koje vrste".

Etimološki, izraz korupcija (lat. coruptio - pokvarenost) u opštem smislu označava zanemarivanje i zloupotrebu službene dužnosti zarad lične koristi, potkupljivanje, podmićivanje službenih osoba. U širem pravnom značenju označava sve oblike zloupotrebe službenih ovlašćenja i položaja iz koristoljublja (podmićivanje, zloupotrebe položaja i ovlašćenja, davanje i korišćenje privilegija, protivusluge, primanje provizija i poklona), a u užem – delikt davanja i primanja mita.

Korupcija je još u doba antike smatrana zlom koje negativno utiče na javnu upravu i na funkcionisanje političkog djelovanja.

U javnom mnjenju i u političkom govoru danas se pod pojmom korupcije podrazumijevaju sasvim različite društvene pojave: organizovani kriminal, loša vlast i njene posljedice, ljudska prevrtljivost i bahatost vlasti. Korupcija se prevashodno veže za društveno i moralno neprihvatljiv odnos ostvarivanja interesa. Ona ne označava samo primanje i davanje skupocjenih poklona, novčanica u kovertama ili druge koristi, već i nepoštenje i pokvarenost osobe koja je koristi, njenu sklonost nepotizmu, ucjenjivanju, pronevjerama i slično.

Korupcija se najčešće javlja prilikom špijunskih operacija, okupacije zemlje, nezakonitih međunarodnih transakcija, krijumčarenja, (ljudi, robe, oružja i opijata), privatizovanja firmi, javnih nabavki, neovlašćenih prodaja, naduvavanja računa, namještanja izbora, izbjegavanja plaćanja poreza, donošenja raznih propisa, izdavanja dozvola, naplaćivanja taksi, izdavanja lažnih carinskih deklaracija, zloupotrebe i izigravanja sudskih ovlašćenja, odugovlačenja (zastarijevanje) sudskih rješenja, potkupljivanja svjedoka i sudskih vještaka, zloupotrebe funkcije, političkih i sudskih zaštita raznih oblika kriminala, školovanja djece u inostranstvu, upisa na fakultete, polaganja ispita, kupovine diploma, naručenog i plaćenog pisanja (u novinarstvu), liječenja, falsifikovanja dokumenata, ugovaranja ishoda sportskih takmičenja, prodaja robe, posjedovanja tajnih informacija, upućivanja pacijenata da medicinsku uslugu obave u privatnoj ordinaciji u kojoj taj ljekar prekovremeno radi...

Korupcija je prisutna u svim granama privrednog sistema i predstavlja jedan od najznačajnijih uzroka velikog ekonomskog raslojavanja u društvu. Ona razjeda ekonomsku osnovu društva i uzrokuje poremećaje u ekonomskom sistemu, što u Evropi naročito dolazi do izražaja u bivšim socijalističkim zemljama. Posebno je karakteristična za društva u procesu političke i ekonomske tranzicije.

Istorija korupcije vezana je za nastanak države i prava. U nekim državama korupcija je bila toliko raširena da su države ispoljavale otvorenu nemoć u sprečavanju tog zla. U takvim okolnostima kod građana i u javnosti stvaralo se uvjerenje da bez korupcije društvo ne može da funkcioniše i da je to sasvim normalna i prihvatljiva društvena praksa.

Korupcija se kao ozbiljan problem pominje još u Bibliji: ,,Nemoj uzimati mito koji oslepljuje mudre i preokreće riječi pravednika".

U decembru 1997. godine holandski tim arheologa u Raki, u Siriji, pronašao je oko 150 pločica sa tekstom na klinastom pismu, koji upućuje na to da je lokalitet bio administrativni centar asirske civilizacije počev od XIII veka p.n.e. Pronađena je posebna arhiva, koja možda odgovara savremenom „ministarstvu unutrašnjih poslova", sa podacima o tome kako su zaposleni primali mito, uključujući imena visokih službenika i ime asirske princeze.

Takođe, korupcija je bila prisutna i kod Ilira, starih Grka i Makedonaca, a u Kartagini državne funkcije su dobijali oni koji daju mito.

I Rimljani su se suočavali sa korupcijom, pa su imali pravila, odnosno zakone u cilju njenog sprečavanja i suzbijanja. Zbog toga ne iznenađuje činjenica da je, kao društveno negativna pojava, korupcija bila definisana već u Rimskom pravu (Lex Julija Reputandae). Krivično djelo korupcije bilo je definisano kao davanje, primanje ili traženje koristi, sa namjerom da se utiče na službenika u vezi sa njegovim poslom.

Širenjem rimske države, zloupotrebe državnih službenika postaju sve češća pojava. Tako zloupotreba prijema poklona i iznuda postaju krivična djela, koja su najčešće pravili rimski činovnici.

Protiv ovih pojava intervenisalo se prvo podnošenjem privatnih tužbi, kroz postupak nazvan guaestiones (sudska istraga). Postupak je vođen za krupne prestupe u političkim sporovima – primanje mita na račun provincije ili zbog pokušaja da se onemogući kandidovanje na izborima za magistraturu – izborni prestupi. Usljed brojnih zloupotreba i veoma raširene korupcije, rimski Senat je počeo da preduzima mjere za njihovo suzbijanje. Kasnije je donesen zakon kojim je za počinioca korupcije predviđena naknada štete u dvostrukom iznosu i gubitak političkih prava (Lex Servilia). Međutim, te mjere nisu bile efikasne upravo zbog činjenice da su zloupotrebe vršili pretežno članovi Senata i visoki državni činovnici.

Hunski kralj Rugila, stric čuvenog Atile zvanog Bič božiji, oko 407. godine poslao je Atilu kao taoca u Ravenu, na dvor cara Zapadnog rimskog carstva Honorija. Već kao dijete - talac, Atila je zapazio da samo mali procenat poreza stiže do trezora carstva zbog velike pohlepe evnuha i ministara koji su nadgledali ubiranje poreza. Korumpirani službenici koristili su novac koji je pripadao carstvu da kupe uticajne položaje na Honorijevom dvoru. Oni nisu plaćali porez na svoja nepošteno stečena lična bogatstva, dok su ostali Rimljani bili opterećeni previsokim porezima. Prezrevši to što je video u carskoj palati, Atila se zakleo da nikada neće dopustiti da se među Hunima razvije korupcija. Držeći se svoje zakletve, kada je postao kralj, Atila je bio odgovoran i pošten, nikada nije svoju ličnu dobrobit stavljao ispred dobrobiti Huna. Bio je, prema istorijskim izvorima, kralj koji nije uživao u luksuzu.

Tokom španske inkvizicije posljednja kazna mogla je da bude i novčana. Takve kazne ubrzo su se pretvorile u skandale, jer su inkvizitori često tražili ogromne sume novca. S obzirom na to da se inkvizicija finansirala novcem i dobrima koje su uzimali od žrtava, potplaćivanje i korupcija bili su široko rasprostranjene. Tako je inkvizitor Kordobe 1499. godine osuđen zbog prevare i iznuđivanja novca, a i nasljednik mu je vrlo brzo krenuo njegovim stopama. Uprkos svojoj zakletvi na siromaštvo, Vrhovni inkvizitor dominikanski fratljr Tomas de Torkvemada prikupio je ogromno bogatstvo za sebe.

Za vrijeme renesanse Nikolo Makijaveli, čuveni firentinski sekretar, ističe da republike doživljavaju svoje izopačenje čak i više nego drugi režimi. Uzrok tom izopačenju je u sebičnosti i gramzivosti ljudi koji su, iako su živjeli u organizovanom, civilizovanom društvu, uvijek željeli za sebe da prigrabe više nego što im pripada. Po Makijaveliju, do korupcije dovodi moralna degradacija, loše vaspitanje i loša vjera.


Bekon podmitio sudiju

U XVIII vijeku, u Engleskoj je termin „korupcija", pored kvarenja vlasti, identifikovan i sa podmićivanjem. Zanimljivo je da je svoj „lični" doprinos korupciji u ovoj zemlji dao veliki filozof i pravnik Frensis Bekon. Po dostizanju najvišeg pravničkog položaja u Engleskoj - lorda kancelara, uhvaćen je da je 28 puta primio mito. Branio se ovako: „Obično primam mito od obje strane, tako da prljav novac ne može da utiče na moje odluke". Parlament nije prihvatio ovaj „argument", već ga je smijenio i poslao u zatvor – gdje je proveo svega nekoliko dana, jer je uspio da podmiti - sudiju.

Pripremio: Veseljko KOPRIVICA

 

porto1


porto2

pozovi-sprijeci

monitor-preview

 

Monitor u novom broju donosi

Broj 1404. petak 15. septembar 2017. godine   ZAKON O RADU PO MJERI KAPITALA:Vlast prot...

 

BANER_310X60_

seabreezeuniqa1

logo-hypo-alpe-adria_mneHipotekarna Banka

rekom_baner_150x60mans-markica 


 

Monitor broj 1403

Broj 1403. petak 8. septembar 2017. godine   SUĐENJE STOLJEĆA:Puč i druge magle (...

 

Monitor broj 1402

Broj 1402. petak 1. septembar 2017. godine   ZASTIĐE (Milena Perović Korać) Dvana...